Additionaliteit: een dalende stikstofdepositie is niet genoeg

17 november 2026

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 11 november 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:6652) een natuurvergunning voor het wijzigen van een veehouderij in Leersum vernietigd. Het college had onvoldoende onderbouwd dat aan het additionaliteitsvereiste was voldaan. In overwegingen 14.4 tot en met 14.6 maakt de Afdeling duidelijk waarom een verwijzing naar dalende depositiecijfers en landelijke en provinciale maatregelen niet volstaat. Wat moet het bevoegd gezag dan wel inzichtelijk maken?

Bart de Haan
Bart de Haan
Advocaat - Associate Partner
In dit artikel

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 11 november 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:6652) een natuurvergunning voor het wijzigen van een veehouderij in Leersum vernietigd. Het college had onvoldoende onderbouwd dat aan het additionaliteitsvereiste was voldaan. In overwegingen 14.4 tot en met 14.6 maakt de Afdeling duidelijk waarom een verwijzing naar dalende depositiecijfers en landelijke en provinciale maatregelen niet volstaat. Wat moet het bevoegd gezag dan wel inzichtelijk maken?

Van positieve weigering naar natuurvergunning

De zaak gaat over een geiten- en paardenhouderij die een nieuwe geitenstal wil bouwen en de bestaande stallen anders wil indelen. Hoewel het aantal geiten afneemt, wijzigt de bedrijfsvoering. In het oorspronkelijke besluit van 9 september 2021 werd de vergunningsaanvraag middels een positieve weigering afgewezen, omdat door intern salderen destijds geen natuurvergunning vereist was.

Na de gewijzigde rechtspraak over intern salderen van 18 december 2024 (de Rendac-uitspraak) verleende het college in juni 2025 alsnog een natuurvergunning. Daarbij werd de bestaande vergunde situatie als mitigerende maatregel betrokken in de passende beoordeling. MOB en Vereniging Leefmilieu bestreden onder meer de onderbouwing van de additionaliteit.

Welke andere maatregelen zorgen voor de noodzakelijke daling?

Het additionaliteitsvereiste houdt in dat intern of extern salderen alleen als mitigerende maatregel mag worden ingezet als de wijziging of beëindiging van de saldogevende activiteit niet al nodig is als instandhoudingsmaatregel of passende maatregel voor de natuur.

Op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn moet de provincie als het bevoegd gezag maatregelen nemen om de natuur in Natura 2000-gebieden te behouden of te herstellen. Deze maatregelen, die zien op het herstel en beheer van het aangewezen gebied, worden aangeduid als instandhoudingsmaatregelen. Daarnaast moet de provincie maatregelen nemen om (dreigende) verslechtering en verstoring van het aangewezen gebied te voorkomen. Dit zijn passende maatregelen.

Is de wijziging of beëindiging van een activiteit al nodig als instandhoudingsmaatregel of passende maatregel, dan mag de daarmee samenhangende vermindering van stikstofdepositie niet ook worden gebruikt om een nieuw of gewijzigd project mogelijk te maken.

In deze zaak staat vast dat verschillende habitattypen in het Binnenveld en op de Veluwe dreigen te verslechteren of significant worden verstoord en dat een daling van stikstofdepositie nodig is. De bestaande vergunde activiteit heeft gevolgen voor die habitattypen en is daarmee geschikt om als passende maatregel te worden ingezet. Ook staat vast dat de bestaande vergunde activiteit gevolgen heeft voor deze habitattypen. De Afdeling concludeert daarom dat de bestaande vergunde activiteit in zoverre als passende maatregel kan worden ingezet.

De vraag is daarom met welke andere maatregelen de noodzakelijke daling binnen afzienbare termijn wordt bereikt. Het college verwees naar de prognoses voor 2030 in AERIUS Monitor 2024, waarmee direct inzicht wordt gegeven in de mate van overbelasting binnen Natura 2000-gebieden of op specifieke hexagonen. Daarnaast verwees het college naar aanvullende landelijke en provinciale maatregelen, bedrijfsverplaatsingen en kavelruil. Ook wees het op natuurherstelprogramma’s en Gelderse stikstofmaatregelen. Volgens het college zou de depositie daardoor verder dalen, hoewel de kritische depositiewaarden in 2030 nog worden overschreden.

Waarom schiet de onderbouwing tekort?

De Afdeling noemt in overweging 14.6 verschillende tekortkomingen. Allereerst had het college een van de habitattypen waarvoor het gebied Binnenveld was aangewezen, niet bij de motivering betrokken. Dit betrof het habitattype overgangs- en trilvenen, veenmosrietlanden (H7140B). Een onderbouwing die een relevant habitattype buiten beschouwing laat, is dus niet volledig.

Daarnaast kon het college niet volstaan met de verwachte depositiereductie door de aangevraagde wijziging van de veehouderij zelf. Voor de additionaliteit moet juist inzichtelijk worden gemaakt welke andere maatregelen de noodzakelijke reductie binnen afzienbare termijn realiseren.

AERIUS Monitor 2024 geeft inzicht in de stikstofdepositie en de overbelasting van stikstofgevoelige habitattypen. De prognose voor de Veluwe liet zien dat de kritische depositiewaarden voor verschillende habitattypen ook in 2030 nog worden overschreden. Volgens het college zouden aanvullende landelijke en provinciale maatregelen, die nog niet in deze prognose waren verwerkt, voor een verdere daling zorgen. Deze verwijzing naar AERIUS Monitor 2024 en de aanvullende landelijke en provinciale maatregelen was onvoldoende om te motiveren dat aan het additionaliteitsvereiste werd voldaan. Het college had de effecten van die maatregelen niet inzichtelijk gemaakt en niet onderbouwd dat daarmee de noodzakelijke daling binnen afzienbare termijn wordt bereikt.

Bij de bedrijfsverplaatsingen had het college de effecten wel tot op zekere hoogte inzichtelijk gemaakt. De Afdeling stelt echter vast dat het college niet heeft onderbouwd wat volgens hem de noodzakelijke daling van stikstofdepositie is en binnen welke termijn deze daling kan worden gerealiseerd. Hetzelfde gold voor de kavelruil Kromme Rijn Oost. Ook een berekende depositiereductie is dus op zichzelf niet voldoende.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Deze uitspraak concretiseert de motivering die bij additionaliteit nodig is. Niet alleen de verwachte opbrengst van maatregelen moet in beeld zijn, maar ook de benodigde daling en het tijdpad. Zonder die koppeling blijft onduidelijk of de andere maatregelen toereikend zijn om verslechtering tijdig tegen te gaan.

Voor initiatiefnemers en bevoegde gezagen is het daarom raadzaam de additionaliteitsonderbouwing per betrokken Natura 2000-gebied en met aandacht voor alle relevante habitattypen uit te werken. Een algemene dalende trend of een opsomming van maatregelen vervangt die onderbouwing niet. De Afdeling vernietigt de vergunning in deze uitspraak wegens een motiveringsgebrek. Het college moet een nieuw besluit nemen. Daarmee is niet beslist dat vergunningverlening onmogelijk is, maar wel dat de gegeven onderbouwing daarvoor tekortschiet.

Heeft u vragen over intern salderen of het additionaliteitsvereiste? Neem dan gerust contact op. Wij denken graag met u mee.

Gerelateerd