Afvalwater van SABIC naar de Westerschelde
SABIC exploiteert in Bergen op Zoom een complex voor de productie van kunststofproducten. Het complex beschikt over een eigen afvalwaterzuiveringsinstallatie. Het afvalwater wordt via een leiding afgevoerd naar de afvalwaterpersleiding (AWP), die tussen Moerdijk en de Westerschelde ligt. Het betreft een indirecte lozing, omdat de lozing op het oppervlaktewater plaatsvindt via een rioleringsstelsel of ander werk.
Met de AWP wordt zowel huishoudelijk afvalwater als bedrijfsafvalwater getransporteerd. Dit afvalwater wordt gezuiverd in de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Bath van het waterschap Brabantse Delta en vervolgens geloosd in de Westerschelde. Dit betreft een directe lozing op het oppervlaktewater. De leiding van SABIC sluit echter pas ná deze RWZI aan op de AWP. Het afvalwater van SABIC wordt dus niet door de RWZI Bath gezuiverd. In de uitspraak is de volgende afbeelding opgenomen ter verduidelijking:
SABIC beschikt over een vergunning voor de indirecte lozing. Oorspronkelijk is deze vergunning verleend op grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo). Op grond van de Invoeringswet Waterwet is deze vergunning gelijkgesteld met een vergunning op grond van de Wet milieubeheer (Wm). Bij de inwerkingtreding van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is de vergunning gelijkgesteld met een omgevingsvergunning voor het in werking hebben van een inrichting. Inmiddels is op grond van de Invoeringswet Omgevingswet sprake van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit (mba).
Het waterschap beschikt over een waterwetvergunning voor het lozen van het effluent vanuit de RWZI via de AWP (schoon water) op de Westerschelde. Dit is de directe lozing. Die vergunning is in 2012 gewijzigd, zodat ook de afvalwaterstroom van SABIC daaronder valt.
In 2023 zijn aan de omgevingsvergunning van SABIC voorschriften toegevoegd over het uitvoeren van onderzoek naar en het reduceren van PFBS (een PFAS) en overige zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) in het afvalwater dat indirect wordt geloosd. In 2024 is de omgevingsvergunning op verzoek van de minister van I&W (als waterbeheerder) opnieuw gewijzigd, waarbij onder meer een normering voor PFBS is voorgeschreven in de vorm van een maximale jaarvracht.
Verzoek om handhavend optreden
Mobilisation for the Environment (MOB) heeft de minister onder meer verzocht om handhavend op te treden tegen de PFAS-lozing door het waterschap. Volgens MOB was die lozing niet vergund, omdat PFAS niet afzonderlijk in de waterwetvergunning van het waterschap voor de directe eindlozing werd genoemd. De minister heeft dit handhavingsverzoek afgewezen. Er zouden geen voorschriften over stoffen aan de waterwetvergunning zijn verbonden, omdat het uitgangspunt is dat de lozing van SABIC goed is geregeld in diens omgevingsvergunning.
Na de bezwaarprocedure heeft MOB beroep ingesteld tegen de beslissing op bezwaar. Het belangrijkste standpunt van MOB is dat de vergunning van SABIC voor de indirecte lozing de vergunningplicht voor de directe lozing op de Westerschelde niet wegneemt. Het waterschap moest volgens MOB ook beschikken over een waterwetvergunning die de lozing van PFAS omvatte. MOB wijst hierbij onder meer op de Pyrazooluitspraak (ECLI:NL:RVS:2019:3478). Daarin oordeelde de Afdeling dat een watervergunning voor een lozing vanuit een integrale afvalwaterzuiveringsinstallatie (IAZI) niet alleen nodig is voor de lozing van het effluent als afvalstof, maar ook voor lozing van de daarin voorkomende verontreinigende of schadelijke stoffen. De watervergunning heeft gelet hierop betrekking op de lozing van effluent met een bepaalde samenstelling. Omdat pyrazool niet uit de aanvraag en vergunning bleek, was de lozing van die stof niet vergund.
In haar uitspraak van 9 oktober 2026 oordeelt de rechtbank dat de minister het handhavingsverzoek terecht heeft afgewezen.
Geen aanvullende stofspecifieke vergunningverlening nodig
De rechtbank stelt voorop dat de situatie van SABIC verschilt van die in de Pyrazoolzaak, omdat het afvalwater in dit geval niet wordt gezuiverd in de RWZI Bath. In de Pyrazoolzaak kwam de stof vóór de afvalwaterzuivering in de afvalwaterstroom terecht en werd zij vervolgens via de zuivering geloosd. De watervergunning voor de lozing vanuit de IAZI had dan ook een voorschrift over pyrazool als verontreinigende stof in het effluent van de IAZI moeten bevatten. De afvalwaterstroom van SABIC sluit juist ná RWZI Bath aan op de AWP en wordt (in ieder geval ook) door de milieuvergunning van SABIC gereguleerd. Het afvalwater van SABIC is door haar zuiveringsinstallatie gezuiverd.
De rechtbank wijst erop dat de lozing door SABIC een indirecte lozing is en dat de wetgever heeft beoogd de regels hierover uitsluitend via de Wm/Wabo te laten lopen. Omdat die regels ook betrekking moeten hebben op de bescherming van het oppervlaktewater, heeft de waterbeheerder – in dit geval de minister – via een adviesrecht zeggenschap gekregen over regulering en handhaving van indirecte lozingen. Voor bepaalde waterkwaliteits- en zuiveringsaspecten kan het advies bindend zijn. Mocht de waterbeheerder van mening zijn dat handhavend optreden ten aanzien van een indirecte lozing vereist is, dan kan hij het bevoegd gezag daarom verzoeken en niet zelf optreden.
Deze structuur volgt volgens de rechtbank ook uit het wettelijk kader. In dit geval heeft de minister van zijn adviesrecht gebruikgemaakt en is de geadviseerde PFBS-norm op verzoek van de minister in de milieuvergunning opgenomen.
Ook van belang voor het oordeel van de rechtbank is dat bij de verlening van de (gewijzigde) milieuvergunning ook de gevolgen voor het ontvangende oppervlaktewater zijn beoordeeld. De rechtbank overweegt dat hiermee dezelfde waarborgen gelden bij een indirecte lozing als bij een directe lozing op oppervlaktewater. In dit geval is onder meer gekeken naar de mengzone in de Westerschelde en de cumulatie met de lozing vanuit RWZI Bath.
De rechtbank oordeelt dat de regulering van de indirecte lozing van het afvalwater van SABIC via de AWP van het waterschap is gewaarborgd door regulering in de milieuvergunning van SABIC, die is aangepast op verzoek van de minister als waterbeheerder. Zoals ook bedoeld door de wetgever, kan onder deze omstandigheden volgens de rechtbank niet van het waterschap worden verlangd dat het een aanvullende vergunning aanvraagt voor de directe lozing van het PFAS-houdende afvalwater van SABIC. De regulering heeft al plaatsgevonden. Dubbele regulering zou bovendien kunnen leiden tot onnodige procedures en tegenstrijdige vergunningen of rechterlijke uitspraken.
Betekenis voor de praktijk
Deze uitspraak biedt meer inzicht in de verhouding tussen het water- en het milieuspoor en directe en indirecte lozingen. Ook wordt het belang van een nauwkeurige beoordeling van de volledige afvalwaterketen bij lozingen benadrukt. Hierbij zijn niet alleen de inhoud van de aanwezige vergunningen en de gevolgen voor het oppervlaktewater van belang, maar ook de specifieke lozingsroute en de precieze locatie van het aansluitpunt.
De uitspraak is ook onder de Omgevingswet relevant. Wel is een belangrijk verschil met het oude stelsel dat de waterbeheerder op grond van artikel 4.35 van het Omgevingsbesluit wel adviseur is bij de vergunningaanvraag voor de milieubelastende activiteit die de indirecte lozing omvat, maar zijn advies niet meer bindend kan verklaren. Dat volgt uitdrukkelijk uit de nota van toelichting bij het Omgevingsbesluit (Stb. 2018, 290). De grondslag voor bindend advies zou onder de Omgevingswet ontbreken. Advies met instemming, een nieuw instrument onder de Omgevingswet, zou voor een lastenverzwaring zorgen voor zowel bestuursorganen als het bedrijfsleven. De wetgever heeft wel benoemd dat uit een evaluatie blijkt dat adviezen van waterbeheerders goed worden opgevolgd door het bevoegd gezag en dat het merendeel van de adviezen onder het oude stelsel niet bindend was. De wetgever zag de oplossing daarom in betere afstemming tussen waterschap en gemeente, het overdragen van kennis en een rol bij de handhaving.
Heeft u vragen over de vergunningverlening of regelgeving voor directe of indirecte lozingen? Neem gerust contact met ons op.
