Naar Onderwijs

Bekostiging en internationalisering

Bij bekostiging en internationalisering bepalen juridische keuzes vooraf vaak hoeveel ruimte een instelling achteraf nog heeft. Lumpsumbekostiging geeft instellingen bestedingsvrijheid, maar legt tegelijkertijd de volledige verantwoordelijkheid voor die keuzes bij het bestuur neer. Welke personeelsverplichtingen blijven er over als een subsidie wegvalt en de formatie die daarop was gebouwd niet langer gedekt is? Wat zijn de voorwaarden als je samenwerkt met een private partner? En wat betekent het als een anderstalige opleiding moet worden omgezet? Dat soort vragen raakt direct aan de continuïteit van het onderwijs en aan de positie van de mensen die het dragen.

Kom in contact

Onze specialisten

Bekijk iedereen

Ralph Tak

Advocaat - Senior

Zorg & Sociaal domein

Bekijk

Petra de Waal

Fiscalist - Partner

Fiscaal

Bekijk

Lumpsumbekostiging en subsidieafbouw in het onderwijs

Onderwijsinstellingen worden voor het grootste deel gefinancierd via de lumpsum, een vast budget per leerling of student waarmee bestuurders zelf mogen bepalen hoe het geld wordt besteed. Daarnaast lopen er vaak aanvullende subsidies, zoals tijdelijke regelingen voor achterstanden of specifieke programma's.

Wanneer een subsidie afloopt of de overheid kiest voor gerichte financiering met afdwingbare voorwaarden, lopen de personele verplichtingen door terwijl een deel van de bekostiging wegvalt. Een abrupte stop raakt niet alleen de begroting, maar ook de mensen die het onderwijs dragen.

De wetgever stuurt steeds meer op de besteding van onderwijsmiddelen. Waar de lumpsum schoolbesturen traditioneel bestedingsvrijheid biedt, voegt gerichte bekostiging daar een nieuwe laag aan toe: middelen waaraan de minister verplichtingen kan verbinden over doel, termijn en besteding, met terugvordering bij niet-naleving. De richting is helder, ook al hangt de verdere uitwerking af van de parlementaire behandeling.

Het helpt om afhankelijkheden vroegtijdig in beeld te brengen. Welke formatie draait op reguliere bekostiging en welke op tijdelijke middelen? Vanuit dat overzicht kan een afbouwscenario worden opgesteld binnen de kaders van het arbeidsrecht en de cao.

Subsidiecontrole, audits en rechtmatigheid

Bij Europese en nationale subsidies, zoals Horizon Europe, gelden strikte voorwaarden voor de besteding van het geld. Achteraf wordt gecontroleerd of de instelling zich daaraan heeft gehouden. Bij grotere projecten is bij afsluiting een verklaring van een onafhankelijke accountant verplicht. De Europese Commissie kan ook jaren na de slotbetaling nog een audit uitvoeren, ook ter plaatse. Het begrip 'onregelmatigheid' is daarbij ruim: ook een administratieve fout of onvolledige urenregistratie telt al mee, zonder dat er kwade opzet hoeft te spelen. Juist daarom helpt vroege juridische begeleiding, het liefst al bij het inrichten van de projectadministratie.

Naast Europese controles kijkt ook de Inspectie van het Onderwijs mee. De Inspectie beoordeelt de rechtmatige besteding van bekostiging en kan bij onregelmatigheden adviseren tot terugvordering. De meeste bevindingen draaien om:

Personeelskosten zonder sluitende tijdregistratie.
Uurtarieven die niet goed zijn onderbouwd.
Kosten die buiten de subsidiabele periode vallen.

Ziet een auditor een patroon, dan kan de bevinding ook gelden voor andere lopende of afgesloten projecten. Veel zorg achteraf wordt voorkomen door de subsidie- en btw-administratie vooraf zorgvuldig in te richten en de onderbouwing per kostenpost bij te houden.

Publiek-private samenwerking en staatssteun

Wanneer een universiteit of hogeschool samenwerkt met een private partner in onderzoek, geldt het Europese kader voor staatssteun bij onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Krijgt de private partner via die samenwerking een onbedoeld voordeel, dan kan de Europese Commissie de steun aanmerken als onrechtmatig. Een terugvordering kan dan zowel de instelling als de private partner raken.

In de praktijk gaat het om afspraken over intellectueel eigendom, over de prijs waarvoor onderzoeksresultaten worden overgedragen of over de verdeling van risico's tussen de partijen. Wanneer de instelling daarin een groter deel draagt dan marktconform is, kan dat al kwalificeren als steun. Daarnaast spelen binnen samenwerkingsverbanden vaak fiscale vragen die ook direct kunnen doorwerken in het projectbudget, denk aan:

Of een ontvangen subsidie btw-belast is.
De btw-positie van de deelnemers bepaalt welk deel van de btw op kosten aftrekbaar is.
De vraag of de onderzoeksactiviteit kwalificeert als ondernemingsactiviteit voor de vennootschapsbelasting raakt zowel de instelling als de private partners.

Goede afspraken aan de voorkant schelen veel discussie achteraf, zowel met de Belastingdienst als met de subsidieverstrekker.

Wet internationalisering in balans (Wib): gevolgen voor onderwijsinstellingen

Met het wetsvoorstel Wet internationalisering in balans (Wib) komt er een nieuw instrument voor de minister van OCW om te toetsen of een niet-Nederlandstalig traject doelmatig is. Daarbij wordt gekeken naar de arbeidsmarkt en de kwaliteit van het onderwijs.

Houdt de motivering van de instelling geen stand, dan kan de minister besluiten dat de opleiding moet worden omgezet naar Nederlandstalig onderwijs. Wat betekent zo'n besluit voor de praktijk? Zittende internationale studenten en medewerkers verliezen mogelijk hun rechtspositie en lopende overeenkomsten en toezeggingen komen onder druk te staan.

Daarnaast is het sinds collegejaar 2025-2026 mogelijk om een aparte numerus fixus in te stellen op anderstalige trajecten binnen een opleiding. Daarbij geldt een soortgelijke zorgvuldigheidseis. Een onderscheid zonder deugdelijke onderbouwing raakt het vrij verkeer binnen de EU en levert al snel indirecte discriminatie naar nationaliteit op.

Een goede onderbouwing maakt het verschil. Door per opleiding scherp in beeld te brengen waarom anderstalig onderwijs of een capaciteitsbeperking nodig is, kan de onderwijsinstelling regie houden op het eigen aanbod.

Vroege signalering

Wat op de instelling afkomt aan beleid, politiek en sectorontwikkelingen is in beeld voordat het werking krijgt.

Regelgeving vertaald naar de operatie

Niet wat de regelgeving in algemene zin zegt, maar wat het betekent in de praktijk.

Keuze die de toets doorstaan

Besluiten die standhouden bij alle instanties en aansluiten op de verhoudingen binnen de onderwijs instelling.

Direct contact met een van onze specialisten?

Onze advocaten, notarissen en fiscalisten werken nauw met elkaar en met u samen. Vanuit een brede blik, leveren we deskundig advies en concrete oplossingen die écht verder helpen.