De Wet collectieve warmte (Wcw) legt die regie bij de gemeente. Uitgangspunt is dat het college een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsbelang aanwijst. Daarnaast is er ruimte voor warmtegemeenschappen. Tijdens de ingroeiperiode kan onder voorwaarden ook een privaat warmtebedrijf worden aangewezen als de publieke route geen bedrijf oplevert. Voor de gemeente staan daarmee vier vragen centraal:
- Hoe bereidt de gemeente de keuze voor een warmtekavel en een warmtebedrijf in samenhang voor?
- Welk publiek warmtebedrijf kan de lokale opgave oppakken?
- Welke mogelijkheden zijn er als zich geen publiek warmtebedrijf meldt?
- Hoe houdt de gemeente regie op de stap van aanwijzing naar uitvoering?
Warmtekavel en warmtebedrijf: twee keuzes die samenhangen
Het warmtekavel bepaalt het gebied waarbinnen een aangewezen warmtebedrijf de collectieve warmtevoorziening verzorgt. De afbakening van dat gebied en de mogelijkheden van het warmtebedrijf beïnvloeden elkaar. De omvang, de beschikbare bronnen en het verwachte aantal aansluitingen bepalen mede of een bedrijf een uitvoerbaar en financierbaar aanbod kan doen.
Het college doet er daarom goed aan niet eerst een gebied volledig uit te tekenen en pas daarna te onderzoeken wie het kan bedienen. Beter is het om vroegtijdig in beeld te brengen welke warmtebedrijven belangstelling en uitvoeringskracht hebben, welke schaal daarbij past en welke afhankelijkheden er zijn met omliggende gebieden. Dat vraagt om afstemming, zonder vooruit te lopen op de wettelijke aanwijzingsprocedure.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het gemeentelijke ambitieniveau. Welk tempo is haalbaar, welke verduurzaming is het streven en wat betekent betaalbaarheid voor de uitvoering? Door die uitgangspunten tijdig te bepalen, kan de gemeente beoordelen of de plannen van een warmtebedrijf aansluiten bij de lokale opgave en vice versa.
Dit artikel richt zich op de reguliere kavel- en aanwijzingsroute. Voor bestaande warmtesystemen zal het overgangsrecht bepalend zijn. Voor kleine collectieve warmtesystemen en systemen van verhuurders en VvE’s kent de Wcw afzonderlijke regimes. Het college moet dus eerst vaststellen welke route in de concrete situatie geldt.
De kern is dat gebiedskeuze en uitvoeringsperspectief gelijk optrekken. Een warmtekavel is geen eindpunt, maar het vertrekpunt voor de vraag welk warmtebedrijf de warmtevoorziening daadwerkelijk gaat verzorgen.
De hoofdroute: een publiek warmtebedrijf
De Wcw kiest in beginsel voor warmtebedrijven met een publiek meerderheidsbelang. Dat betekent niet dat iedere gemeente een eigen warmtebedrijf moet oprichten. Ook een bestaand of regionaal warmtebedrijf kan de lokale opgave oppakken, als andere publieke partijen daarin het meerderheidsbelang houden. Daarnaast kan het college een warmtegemeenschap aanwijzen die aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
Niet alleen beschikbaar, maar ook passend bij de opgave
Voor de gemeente is het niet voldoende dat een bedrijf aan de eigendomseisen voldoet. Binnen de wettelijke beoordelingsruimte gaat het er ook om of het bedrijf de opgave kan waarmaken. Strategisch zijn daarbij de volgende vragen relevant:
- Heeft het bedrijf voldoende ontwikkel- en uitvoeringscapaciteit?
- Passen de beoogde schaal en fasering bij zijn investeringsmogelijkheden?
- Is er een geloofwaardig perspectief op bronnen en leveringszekerheid?
- Hoe sluiten betaalbaarheid en verduurzaming aan op de gemeentelijke ambities?
- Welke inzet verwacht het bedrijf van de gemeente om het project uitvoerbaar te maken?
Vroege gesprekken maken duidelijk of de gemeentelijke ambities en de mogelijkheden van een warmtebedrijf bij elkaar passen. Maar de uiteindelijke aanwijzing volgt de wettelijke procedure en beoordelingsgronden. De voorkeur voor een bepaalde samenwerkingspartner is op zichzelf geen grond om die procedure over te slaan.
Publiek eigendom is niet hetzelfde als gemeentelijke deelname
Het college moet twee beslissingen uit elkaar houden: welk warmtebedrijf zij aanwijst en of de gemeente zelf in dat bedrijf participeert. De aanwijzing gaat over de verantwoordelijkheid voor de warmtevoorziening binnen het kavel. Deelname gaat over aandeelhouderschap, zeggenschap en financiële betrokkenheid. Het ene brengt het andere niet automatisch mee.
Dat onderscheid houdt de strategische afweging scherp. De eerste vraag is welk bedrijf de opgave kan uitvoeren. Of gemeentelijke deelname daarbij wenselijk of nodig is, komt pas daarna aan bod.
Geen publiek warmtebedrijf: wanneer komt een private partij in beeld?
Is er geen publiek warmtebedrijf beschikbaar? Dan hoeft de ontwikkeling van een warmtekavel ondanks de publieke hoofdroute niet altijd te wachten. De Wcw geeft tijdens de wettelijke ingroeiperiode onder voorwaarden ruimte om een ander warmtebedrijf aan te wijzen, waaronder een privaat warmtebedrijf. Dit is de subsidiaire aanwijzingsroute: een terugvaloptie, geen vrij uitwisselbaar alternatief voor de publieke route.
Een bewuste afweging tussen voortgang en uitvoerbaarheid
Waar de subsidiaire route openstaat, kan het college samen met een privaat warmtebedrijf werken aan een haalbare warmtevoorziening. Een privaat warmtebedrijf kan dan helpen om de uitvoering voort te zetten en de gemeentelijke ambities voor tempo, haalbaarheid en betaalbaarheid voor bewoners waar te maken. Ook voor de aanwijzing van een privaat warmtebedrijf geldt een wettelijke aanwijzingsprocedure. Na aanwijzing valt ook een privaat warmtebedrijf onder de toepasselijke wettelijke taken en verplichtingen.
Van aanwijzing naar uitvoering: houd gemeentelijke regie
De aanwijzing van een warmtebedrijf is een belangrijke stap, maar daarmee ligt er nog geen warmtenet. Het college verbindt de aanwijzingsstrategie aan het gemeentelijke warmtebeleid, de gebiedsaanpak en de besluiten die nodig zijn voor uitvoering. Zo voorkomt zij dat de planning van het warmtebedrijf en de gemeentelijke besluitvorming uiteenlopen.
Eén samenhangende strategie
In die strategie brengt de gemeente in ieder geval samen:
- de ambities voor het gebied en de beoogde fasering;
- de afbakening van het warmtekavel en de beschikbaarheid van warmtebedrijven;
- de publieke aanwijzingsroute en, waar aan de orde, de private terugvaloptie;
- de uitvoerbaarheid, financiële randvoorwaarden en afhankelijkheden;
- de bestuurlijke besluitvorming en de communicatie met bewoners en andere betrokkenen.
Onder de Wcw is het college aan zet: het stelt het warmtekavel vast en wijst het warmtebedrijf aan. De gemeenteraad heeft een eigen rol bij onder meer kaderstelling, het omgevingsplan en het beschikbaar stellen van middelen. Die rollen vragen om tijdige afstemming.
Duidelijkheid over verwachtingen en verantwoordelijkheden
Bij de voorbereiding houdt het college rekening met de inwerkingtreding van de relevante Wcw-bepalingen en het toepasselijke overgangsrecht. Daarbij is onderscheid nodig tussen wat nu al voor te bereiden is en welke formele besluiten pas onder het nieuwe wettelijke kader mogelijk zijn.
Vervolgens maakt het college binnen het wettelijke kader duidelijk wat beide partijen van elkaar mogen verwachten. De aanwijzing maakt de gemeente niet vanzelf tot financier of garantsteller. Wil de gemeente daarnaast financieel betrokken raken, dan vraagt dat een eigen afweging en een apart besluit.
Heeft u als gemeente vragen over de organisatie van collectieve warmte? Neem dan contact op met onze specialisten.
Gerelateerd
Energietransitie
