Welke rechtsvorm past bij een energiehub?
De samenwerking krijgt gestalte in een collectief dat ondergebracht wordt in een rechtspersoon. Meestal is dat een coöperatie. Een coöperatie kan op eigen naam rechten uitoefenen en verplichtingen aangaan. Zij heeft een eigen vermogen, dat afgescheiden is van het vermogen van de leden. Het doel van de coöperatie is om door en voor haar leden een economisch voordeel te realiseren, al is het maar in de vorm van kostenverlaging. Door haar aard leent de coöperatieve rechtsvorm zich goed als instrument voor een duurzame samenwerking.
Hoe richt je een coöperatie op?
Een coöperatie ontstaat doordat ten minste twee oprichters haar via een notariële akte van oprichting laten oprichten. Die oprichters zijn meestal ook de eerste leden. De akte bevat tevens de statuten van de coöperatie. De wet verplicht de coöperatie om met het lid een overeenkomst te sluiten over de bedrijfsactiviteiten die zij namens het lid (de leden) uitoefent. Neem een energiecoöperatie voor een GTO. Daar spreekt de coöperatie met het lid meestal af dat zij voor het collectief overeenkomsten aangaat, gridmanagementdiensten kan (laten) verrichten en subsidie(s) kan aantrekken.
Waar leg je welke afspraken vast?
De deelnemers leggen hun onderlinge afspraken over de samenwerking en de transportcapaciteit en de energiehub meestal vast in een onderlinge samenwerkingsovereenkomst. Afspraken over de rechtsvorm en organisatiestructuur komen in de statuten en eventueel aanvullend in reglementen.
Sommige onderwerpen worden op meer dan één plek afgesproken, zij het vanuit een andere invalshoek. Neem de afspraken over het toelaten van nieuwe deelnemers. Een nieuwe deelnemer moet als lid tot de coöperatie worden toegelaten, en daarvoor bevatten de statuten een regeling. Denk aan een besluit van het bestuur, al dan niet met goedkeuring van de algemene ledenvergadering. Denk ook aan het eventueel vaststellen van een eenmalige vergoeding en het doorrekenen van de impact op de begroting. Een bestaande onderlinge samenwerkingsovereenkomst bevat daarnaast onder meer bepalingen over de impact van de toelating. Ook staat daarin welke stappen nodig zijn voor de transportcapaciteit (faciliteiten).
Wie beslist wat in de coöperatie van een energiehub?
Governance binnen een energiehub coöperatie gaat over hoe beslissingen rond de collectieve activiteit(en) en energieprojecten worden genomen en wie welke taken en verantwoordelijkheid heeft. Het gaat om de afspraken en processen die de samenwerking tussen de partijen bepalen. Heldere governance helpt conflicten te voorkomen en zorgt dat de hub kan doorgroeien.
Welke organen heeft een coöperatie?
Een coöperatie heeft minimaal twee organen: de algemene ledenvergadering en het bestuur.
De algemene vergadering bestaat in beginsel uit leden. Aan haar komen op grond van de wet de bevoegdheden toe die de kern en structuur van de coöperatie betreffen. Denk aan statutenwijziging, fusie en ontbinding, het benoemen en ontslaan van bestuurders en het vaststellen van de jaarrekening.
In het basismodel van de coöperatie bestaat het bestuur uit leden (of hun vaste vertegenwoordigers). Het bestuur bestuurt de coöperatie. Dat omvat onder meer het bepalen van het beleid en de strategie en het vertegenwoordigen van de coöperatie naar buiten.
Mogelijke petten van een lid
Bestuurders moeten bij hun taakuitoefening het belang van de coöperatie als richtsnoer nemen. Daarom moet steeds scherp zijn in welke hoedanigheid een lid optreedt. Handelt het als lid? Dan mag het zijn eigen belang nastreven. Handelt het als bestuurder van de coöperatie? Dan moet het belang van de coöperatie het richtsnoer zijn.
Wanneer is een raad van commissarissen of raad van advies zinvol?
Een eventueel derde orgaan kan een raad van commissarissen of een raad van advies zijn. Kort gezegd houdt een raad van commissarissen toezicht op het bestuur. Een raad van advies staat het bestuur gevraagd en ongevraagd bij met advies. In de praktijk zien wij vooralsnog weinig behoefte aan zo’n derde orgaan. Dat kan veranderen als de hub groeit of externe financiering aantrekt.
Welke governance en structuurafspraken moeten deelnemers aan een energiehub maken?
Over de juridische organisatie moeten deelnemers een aantal belangrijke afspraken maken. Enkele belangrijke onderwerpen om afspraken over te maken betreffen de volgende.
- Wie mag waarover beslissen? En hoeveel zeggenschap geldt daarbij? Denk aan verhoogde meerderheden bij besluitvorming of vetorechten voor bepaalde groepen leden.
- Hoeveel vrijheid moet het bestuur krijgen bij bepaalde beslissingen? Daarbij telt wie het bestuur vormt: is de macht daarin evenwichtig verdeeld?
- Wie wordt eigenaar van de collectieve assets, en wie beheert en monitort ze? Is dat de coöperatie, of stelt een van de deelnemers een asset ter beschikking (met de bijbehorende regelingen)?
- Welke afspraken gelden voor toekomstige investeringen? Daarbij is van belang of er naar verwachting toekomstige investeringen komen, en zo ja, in welke mate.
- Hoe worden de kosten en de opbrengsten verdeeld?
- Welke voorwaarden moeten gelden voor toe- en uittreding bij de organisatie?
Uiteraard zijn ook afspraken over aansprakelijkheid van belang. Die staan meestal in de onderlinge samenwerkingsovereenkomst. Voor de juridische organisatievorm geldt: kies voor de coöperatie U.A. In die vorm zijn leden niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden of een tekort van de coöperatie. In beginsel geldt dat ook na een faillissement.
Kort samengevat: hoe organiseer je een energiehub entiteit juridisch?
De samenwerking binnen een energiehub krijgt doorgaans vorm via een coöperatie. Ten minste twee leden richten die op bij notariële akte, waarin ook de statuten staan. Onderlinge afspraken over capaciteit en andere energiezaken staan meestal in een aparte onderlinge samenwerkingsovereenkomst tussen alle deelnemers. Afspraken over rechtsvorm en organisatie staan in de statuten en eventueel in reglementen. De coöperatie heeft in elk geval een bestuur, dat de coöperatie bestuurt. Daarnaast heeft ze een algemene ledenvergadering. Die wordt gevormd door alle leden en heeft zeggenschap over bepaalde zaken die de kernstructuur van de coöperatie raken.
Belangrijke afspraken in de juridische organisatiestructuur gaan over zeggenschap en besluitvorming, bestuursvrijheid en machtsverdeling, eigendom en beheer van assets, toekomstige investeringen, de verdeling van kosten en opbrengsten, en de voorwaarden voor toe- en uittreding. Die komen vast te liggen in de statuten, eventueel reglementen en aanvullende overeenkomsten zoals de onderlinge samenwerkingsovereenkomst en eventueel stuurbare assets.