Samen transportvermogen delen met een groepstransportovereenkomst (GTO)

17 november 2026

Congestie hoeft niet het einde van ontwikkelingsplannen te betekenen: een groepstransportovereenkomst kan ruimte bieden door bestaand transportvermogen gezamenlijk te benutten

Maarten Kole
Maarten Kole
Advocaat - Partner
In dit artikel

Een bedrijf wil zijn productie uitbreiden of elektrisch gaan laden, maar krijgt vanwege congestie geen extra transportvermogen. Een nabijgelegen onderneming benut haar gecontracteerde transportvermogen (“GTV”) juist op andere momenten. Met afzonderlijke transportovereenkomsten kan het ene bedrijf niet zomaar het ongebruikte transportvermogen van het andere bedrijf benutten. Dat geldt ook als de bedrijven samen het elektriciteitsnet daardoor nauwelijks extra belasten.

Een groepstransportovereenkomst (“GTO”) kan dat veranderen. Deelnemers spreken met de systeembeheerder voor elektriciteit (voorheen: netbeheerder) af hoeveel transportvermogen zij gezamenlijk mogen gebruiken. Zij behouden daarbij hun eigen aansluiting, maar hun individuele GTV maakt plaats voor gezamenlijk gecontracteerd transportvermogen (“Groeps-GTV”). Door hun afname en invoeding binnen dat Groeps-GTV op elkaar af te stemmen, kan er ruimte ontstaan voor uitbreiding of verduurzaming, zonder dat iedere deelnemer afzonderlijk op extra transportvermogen hoeft te wachten.

Wat is een GTO?

Met een GTO contracteren twee of meer aangeslotenen gezamenlijk transportvermogen bij de systeembeheerder. De deelnemers wijzen samen een gemachtigde aan: de groepsgemachtigde. Die handelt namens hen met de systeembeheerder en sluit de GTO. De wettelijke basis voor de GTO ligt in de Energiewet. De voorwaarden zijn uitgewerkt in de Systeemcode elektriciteit 2026 (“Systeemcode”).

Bij deelname zet de systeembeheerder de individuele aansluit- en transportovereenkomsten om in één GTO en een individuele aansluitovereenkomst voor iedere deelnemer (artikel 7.8, vierde lid, van de Systeemcode). Anders dan bij cable pooling worden dus geen installaties achter één gezamenlijke aansluiting gebracht. De GTO regelt het gezamenlijke transportvermogen, maar niet hoe de deelnemers dat vermogen onderling verdelen. Daarover maken zij zelf afspraken.

De systeembeheerder stelt in afstemming met de groepsgemachtigde een Groeps-GTV vast, apart voor afname en voor invoeding. Dat vermogen is niet automatisch de optelsom van de voormalige individuele GTV's. Bij de uitgifte van transportcapaciteit houdt de systeembeheerder er al rekening mee dat bedrijven niet allemaal tegelijk hun maximale vermogen gebruiken. Dat de deelnemers nu al niet gelijktijdig hun maximale vermogen gebruiken, levert daarom niet zonder meer extra transportvermogen op.

Om het Groeps-GTV vast te stellen, kijkt de systeembeheerder onder meer naar het gewenste gebruik, de beschikbare gebruiksprofielen van de afgelopen 24 maanden en de gelijktijdigheid van afname en invoeding. Lokale opwek kan zo ruimte bieden voor gelijktijdig extra verbruik.

De systeembeheerder houdt ook rekening met de verwachte toekomstige transportbehoefte van de deelnemers. Dan moet wel uit concrete toekomstplannen blijken dat zij dit vermogen binnen een redelijke termijn nodig hebben. Volgens de Autoriteit Consument en Markt (“ACM”) is een uitvoeringstermijn van drie jaar voor die plannen in elk geval redelijk. Ook plannen op langere termijn kunnen meetellen, als de groep onderbouwt dat die termijn redelijk is. Wie uitbreidingsplannen heeft, doet er daarom goed aan deze al bij de aanvraag kenbaar te maken.

Binnen het overeengekomen Groeps-GTV kan een deelnemer meer transportvermogen gebruiken dan zijn voormalige individuele GTV toeliet. Bij een Groeps-GTV voor afname van 800 kW zou een deelnemer die voorheen een individueel GTV van 500 kW had, binnen de groep 650 kW kunnen afnemen als de overige deelnemers op dat moment samen niet meer dan 150 kW gebruiken. Dat veronderstelt wel dat zijn aansluiting dit technisch aankan, eventuele aanvullende beperkingen worden gerespecteerd en de onderlinge afspraken dit gebruik toestaan.

De winst zit vooral in efficiënter gebruik van het gezamenlijk beschikbare transportvermogen. Voor aanvullend transportvermogen boven op het Groeps-GTV blijft een afzonderlijke aanvraag nodig.

Voor wie is een GTO mogelijk?

Een GTO is vooral interessant voor ondernemingen met uiteenlopende gebruiksprofielen. Ook voor combinaties van verbruikers, producenten en batterijexploitanten kan een GTO aantrekkelijk zijn. Zij moeten hun afname of invoeding dan wel voldoende op elkaar kunnen afstemmen, bijvoorbeeld door die in de tijd te verschuiven. Een GTO is niet beperkt tot congestiegebieden: ook buiten deze gebieden kunnen partijen gezamenlijk transportvermogen contracteren.

Niet iedere groep kan een GTO sluiten. De regeling staat alleen open voor partijen met een aansluiting met een aansluitcapaciteit van minimaal 60 kVA. Daarnaast stelt de Systeemcode voorwaarden aan de combinatie van aansluitcapaciteitscategorieën en aan de plek van de deelnemende aansluitingen in het elektriciteitssysteem (artikel 7.8, eerste lid, onderdelen f en g, van de Systeemcode). Geografische nabijheid of vestiging op hetzelfde bedrijventerrein volstaat dus niet. Bovendien moet het systeem veilig en betrouwbaar blijven en doelmatig kunnen worden beheerd.

Iedere deelnemer moet een eigen aansluitovereenkomst hebben. Voor de deelnemende aansluitingen mag daarnaast geen andere transportovereenkomst zijn afgesloten. De aansluitingen moeten beschikken over meetinrichtingen met communicatiefunctionaliteit. Eventuele aanpassingen van de dimensionering van meters en meethulpmiddelen moeten uiterlijk zes maanden na het sluiten van de GTO zijn uitgevoerd. De systeembeheerder controleert voordat de GTO ingaat, en bij iedere wijziging daarvan, of de groep kan waarborgen dat het Groeps-GTV en eventuele aanvullende beperkingen niet worden overschreden (artikelen 7.8 tot en met 7.10 van de Systeemcode).

Ook een partij met een gerealiseerde aansluiting maar zonder individueel GTV kan onder voorwaarden deelnemen. Zij moet dan gebruik kunnen maken van ruimte binnen de groep. Haar toetreding leidt op zichzelf niet tot aanpassing van het Groeps-GTV. Voor extra transportvermogen buiten die ruimte blijft het reguliere toewijzingsproces gelden. Een GTO biedt dus mogelijkheden om bestaande capaciteit anders te benutten, maar geeft geen voorrang op nieuw beschikbaar transportvermogen.

In 2026 kan een groep die aan deze voorwaarden voldoet alleen een GTO sluiten als de systeembeheerder die mogelijkheid aanbiedt. Vanaf 1 januari 2027 moet de systeembeheerder een GTO aanbieden aan groepen van aangeslotenen die aan de voorwaarden voldoen.

Wat moeten deelnemers regelen?

 

De groepsgemachtigde

Alle deelnemers moeten gezamenlijk een gemachtigde van de groep aanwijzen. Deze groepsgemachtigde vertegenwoordigt hen tegenover de systeembeheerder en dient onder meer verzoeken tot het sluiten of wijzigen van de GTO in (artikel 7.8, eerste lid, onderdeel c, en derde lid, van de Systeemcode). De groepsgemachtigde hoeft niet zelf een van de aangeslotenen binnen de groep te zijn: ook een externe partij kan namens de deelnemers optreden en de GTO sluiten.

De Systeemcode schrijft voor de groepsgemachtigde geen specifieke rechtsvorm voor. Volgens de ACM kunnen een natuurlijk persoon, een rechtspersoon of een vennootschap onder firma als gemachtigde optreden. Een coöperatie kan praktisch zijn om besluitvorming en gemeenschappelijke kosten te organiseren, maar is geen algemene wettelijke voorwaarde voor een GTO. De groepsgemachtigde handelt namens de deelnemers; het Groeps-GTV komt toe aan de deelnemers samen, niet aan de groepsgemachtigde in zijn hoedanigheid van vertegenwoordiger. De rol van de groepsgemachtigde als vertegenwoordiger van de groep moet bovendien worden onderscheiden van de vraag wie welke verplichtingen op zich neemt.

Het is van belang dat deelnemers in de volmacht nauwkeurig vastleggen wat de groepsgemachtigde wel en niet mag doen. Het is bijvoorbeeld niet vanzelfsprekend dat de groepsgemachtigde zonder instemming van de deelnemers akkoord kan gaan met een verlaging van het Groeps-GTV, de toetreding van een nieuwe deelnemer of aanvullende verplichtingen tegenover de systeembeheerder. Bij beslissingen die rechtstreeks ingrijpen in de bedrijfsvoering van deelnemers ligt het voor de hand zij deelnemers vooraf instemmen. De volmacht, de besluitvormingsregels en de afspraken met de systeembeheerder moeten op elkaar aansluiten.

Het gebruik van het gezamenlijke transportvermogen

De GTO met de systeembeheerder regelt niet hoe de deelnemers het Groeps-GTV onderling verdelen. Daarvoor moeten deelnemers onderling afspraken maken, bijvoorbeeld over een basisverdeling, het gebruik van tijdelijk onbenutte ruimte en voorrang voor bepaalde bedrijfsprocessen. Daarbij moeten zij rekening houden met verschillen in hun bedrijfsvoering. Een productieproces dat niet eenvoudig kan worden onderbroken, vraagt bijvoorbeeld om andere afspraken over de beschikbaarheid van transportvermogen dan het laden van elektrische voertuigen als dat binnen de bedrijfsvoering naar een later moment kan worden verschoven.

Naast het Groeps-GTV kan de systeembeheerder, met het oog op de veiligheid en betrouwbaarheid van het systeem en het doelmatige systeembeheer, aanvullende beperkingen opleggen voor één of meer aansluitingen. Die beperkingen moet hij motiveren. Ook kan de systeembeheerder verlangen dat deelnemers op eigen kosten technische voorzieningen installeren om te waarborgen dat zij die beperkingen naleven (artikel 7.9, tweede en derde lid, van de Systeemcode).

De technische aansturing en de onderlinge afspraken moeten op elkaar aansluiten. Zo moet duidelijk zijn wie bij een dreigende overschrijding terugregelt, binnen welke termijn en onder welke voorwaarden. Een energiemanagementsysteem (“EMS”) kan het gezamenlijke gebruik bewaken en installaties aansturen. Deelnemers moeten vastleggen wie daarvoor verantwoordelijk is, welke gegevens zij onderling moeten verstrekken en wat er gebeurt bij een tijdelijke storing of wegvallende communicatie.

Gaat de groep toch over de afgesproken grenzen heen, dan kan dat haar transportrecht raken. De Systeemcode voorziet onder voorwaarden in opschorting bij herhaalde schendingen. Schendt de groep de voorwaarden opnieuw nadat de opschorting is afgelopen, dan kan dat transportrecht onder voorwaarden vervallen (artikel 7.11 van de Systeemcode). De onderlinge overeenkomst moet daarom ook regelen welke maatregelen de groep kan nemen als een deelnemer de afspraken uit de GTO niet naleeft. Zo kan de groep zoveel mogelijk voorkomen dat één deelnemer het Groeps-GTV van de anderen in gevaar brengt.

Kosten en aansprakelijkheid

Ook de mogelijkheid om op transportkosten te besparen kan een reden zijn om een GTO aan te gaan. De toepasselijke vermogenscomponenten worden op groepsniveau bepaald op basis van het netto vermogensprofiel per kwartier, waarbij rekening wordt gehouden met gelijktijdige afname en invoeding. Voor de eventuele kWh-component blijft het transport over de afzonderlijke aansluitingen relevant (artikel 3.15 van de Tarievencode elektriciteit 2026). Daarnaast blijven de kosten van de individuele aansluitingen bestaan. Of deelname daadwerkelijk tot lagere transportkosten leidt, hangt af van de gebruiksprofielen van de deelnemers en de toepasselijke tariefcomponenten.

Deelnemers moeten ook afspreken hoe zij de kosten van de samenwerking verdelen. Denk daarbij aan de transportkosten en de kosten van de groepsgemachtigde, meetvoorzieningen en het beheer van de aansturing, waaronder het EMS. Een verdeling die alleen kijkt naar het gebruik van het Groeps-GTV, sluit niet per se aan bij de bijdrage van iedere deelnemer aan de gezamenlijke piek of bij de flexibiliteit die hij beschikbaar stelt.

Deelnemers moeten daarnaast vooraf goed nagaan hoe de aansprakelijkheid tegenover de systeembeheerder in de GTO is geregeld. Als de GTO bijvoorbeeld voorziet in hoofdelijke aansprakelijkheid – wat in de praktijk doorgaans het geval is – is onder andere van belang welke verplichtingen en schadeposten onder die aansprakelijkheid vallen. Hoofdelijke aansprakelijkheid betekent dat de systeembeheerder ieder van hen kan aanspreken voor de volledige schade die onder de regeling valt. Dat geldt ook als een andere deelnemer de schade heeft veroorzaakt en de aangesproken deelnemer zelf niets te verwijten valt. Of ook de groepsgemachtigde in eigen naam aansprakelijk is, hangt af van de gemaakte afspraken. Zijn aanwijzing als gemachtigde brengt die aansprakelijkheid niet zonder meer mee. Een onderlinge afspraak dat alleen de veroorzaker de schade draagt, beperkt de aanspraken van de systeembeheerder op de hoofdelijk aansprakelijke deelnemers niet. Deelnemers moeten daarom ook afspraken maken over onderling verhaal, eventuele zekerheden en de gevolgen van betalingsproblemen of faillissement van een deelnemer.

Groei en uittreding

Deelname aan een GTO hoeft niet ten koste te gaan van een eerder ingediende individuele aanvraag om transportvermogen. Als de systeembeheerder daarop later transportvermogen aanbiedt, kan de deelnemer kiezen: het aangeboden vermogen bij de groep inbrengen of uittreden en een individuele aansluit- en transportovereenkomst sluiten (artikel 7.8, zesde lid, van de Systeemcode).

Bij het aangaan van de GTO kan de groep kiezen voor een transitieperiode van maximaal drie jaar. Treedt een deelnemer in die periode uit, dan kan hij terugvallen op zijn voormalige individuele GTV. Daar komt eventueel vermogen bij dat later nog op zijn eerdere individuele aanvraag is toegekend. Die terugvalmogelijkheid is dus niet onbeperkt of vanzelfsprekend. De transitieperiode start bij het aangaan van de GTO. Treedt er een nieuwe deelnemer toe, dan begint die periode niet opnieuw (artikel 7.8, zesde tot en met achtste lid, van de Systeemcode).

Na de transitieperiode gelden andere voorwaarden. Een vertrekkende deelnemer kan een deel van het Groeps-GTV meenemen als daarover schriftelijke afspraken bestaan en de systeembeheerder vaststelt dat de voorgestelde verdeling technisch verantwoord is (artikel 7.8, negende lid, van de Systeemcode). Het meegenomen deel gaat ten koste van het resterende Groeps-GTV. Een onderlinge afspraak dat iedere deelnemer ook na de transitieperiode bij uittreding altijd zijn oorspronkelijke GTV terugkrijgt, is dus niet mogelijk.

Deelnemers moeten daarom vooraf vastleggen hoe uittreding doorwerkt in het beschikbare Groeps-GTV, de gezamenlijke investeringen en de kosten voor de achterblijvende deelnemers. Ook een werkbare opzegtermijn en een procedure voor geschillen over de verdeling verdienen aandacht.

Meer ruimte, maar ook meer afhankelijkheid

Een GTO kan ondernemingen helpen om binnen de bestaande transportcapaciteit meer mogelijk te maken. Daar staat een prijs tegenover: deelnemers ruilen hun individuele transportrechten in voor gezamenlijk transportvermogen en worden afhankelijker van elkaar. Heldere afspraken over de verdeling, aansturing en risico’s zijn daarom onmisbaar.

Gerelateerd

Omgevingsparticipatie bij zon- en windparken: een vraag voor de bestuurstafel

Bij een zon- of windpark gaat het gesprek met de omgeving verder dan een informatieavond voor de buurt. Daarbij speelt de vraag hoe omwonenden kunnen meepraten...

Twee belangrijke zaken om te regelen als bestuurder van een energiehubcoöperatie

Bestuurders die zowel lid als statutair bestuurder van de coöperatie zijn, moeten scherp zijn bij hun handelen. Bestuurders hebben...

Een warmtekavel vraagt om een warmtebedrijf: de gemeente is aan zet

Een gemeente (bevoegd orgaan: college van burgemeester en wethouders) die kiest voor collectieve warmte, legt eerst vast waar dat de voorkeursroute is en welk...

Zelfaanleg van een aansluiting onder de Energiewet

De energietransitie stelt het Nederlandse energiesysteem voor flinke uitdagingen. De sterk groeiende behoefte aan nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet...

Verkoop van een energieproject: wat gebeurt er als het project van eigenaar wisselt?

Een zonnepark of windpark wordt zelden door één en dezelfde partij ontwikkeld, gefinancierd en geëxploiteerd. Regelmatig brengt een ontwikkelaar het project...

Transportcapaciteit delen: waar lopen bedrijventerreinen vast?

Op het huidige Cleantech Park Arnhem, voorheen Industrie Kleefse Waard, zijn tientallen bedrijven aangesloten op hetzelfde private elektriciteitssysteem. De...
No posts found