1. Home
  2. Kennis
  3. Publicaties
  4. Er moeten fors wat tandjes bij in de energietransitie

Er moeten fors wat tandjes bij in de energietransitie

De energietransitie is een van de grootste uitdagingen van de komende jaren. Dirkzwager heeft er zelfs een nieuwe vakgroep voor opgericht. We vroegen Ed Nijpels, expert energietransitie bij uitstek, naar zijn visie.
Leestijd 
Verschenen in: Relatiemagazine Samenspraak
Auteur publicatie Dirkzwager
Gepubliceerd 29 oktober 2021
Laatst gewijzigd 29 oktober 2021
 

“Het Klimaatakkoord is geen snackbar, waar je naar willekeur kunt bestellen. We moeten gewoon uitvoeren wat hard nodig is,” zegt Ed Nijpels. De voorzitter van het Voortgangsoverleg Klimaatakkoord windt er geen doekjes om. Tegelijkertijd is hij positief over de voortgang van de Nederlandse energietransitie.

Nederland heeft zich geconformeerd aan het mondiale klimaatakkoord van Parijs (2015). Daar bovenop heeft de Europese Unie recent het ‘Fit for 55’-pakket met een doelstelling van 55% CO2-reductie vastgelegd
in wetgeving. Aangenomen dat Nederland alle doelstellingen van dit pakket overneemt, hetgeen
zal moeten, dient ons land in 2050 100% klimaatneutraal te zijn. Dus met een 0% nettouitstoot
van broeikasgassen, zoals CO2.

In 2030 moeten we al 55% minder emitteren dan in 1990. Op de vraag hoe we er in 2021 voor
staan, antwoordt Nijpels: “Jaarlijks meet het Planbureau voor de Leefomgeving hoeveel CO2 via de
plannen voor 2030 is gereduceerd. Met alles wat gereedligt en in werking is getreden, halen we de 34%
in 2030. Aan nieuwe plannen zit er nog 9% in de pijplijn. Dan zitten we op 43%. Omgezet naar een schoolcijfer
zit je op een 8. Daar waren we vroeger zeer tevreden mee. Tegelijkertijd komen we nog 6% tekort voor de oorspronkelijke doelstelling van 49%. De maatregelen die je moet nemen zijn echter ingrijpend, mede omdat de EU voor de 55% per sector het doel gaat voorschrijven.

Bovendien is het laaghangend fruit inmiddels geplukt. Dit betekent dat je zwaardere ingrepen krijgt. Er moeten kortom fors wat tandjes bij.”

Van het gas af

Er zijn vijf sectoren: Industrie, Elektriciteit, Mobiliteit, Gebouwde Omgeving, en Landbouw & Landgebruik.
Elke sector heeft zijn eigen uitdagingen. Ed Nijpels geeft enkele voorbeelden. “Vanaf 2030 worden alleen nog maar elektrische auto’s verkocht. Dan moet je voor voldoende laadpalen zorgen en via het fiscale systeem elektrisch rijden bevorderen. Dat laatste is tot 2025 financieel belegd. Maar er moet nog een klap bovenop.”

“Industrie en Elektriciteit zorgen voor 70% van de transitie. De overige drie sectoren moeten samen 30% opbrengen. Neem de Gebouwde Omgeving. We praten over dik acht miljoen gebouwen in Nederland die duurzaam moeten worden, met 4,5 miljoen koophuizen en 2,2 miljoen huizen van woningbouwcorporaties. Daar hebben we tot 2050 de tijd voor. Tegelijkertijd zijn de maatregelen daar in verhouding het duurst. Bovendien leveren ze hevige maatschappelijke onrust op. Daar spelen dan ook vragen als welke instrumenten het meest geschikt zijn om mensen van het gas af te helpen. Ga je via verplichtingen werken of via subsidies verleiden om maatregelen te nemen?” “Een ander vraagstuk is het betalen van de mobiliteit naar rato van gebruik, het rekeningrijden. Daar is bij vooral CDA en VVD weerstand tegen.

Maar organisaties die opkomen voor de belangen van automobilisten zijn voorstander. Kijk, de autorijder legt gemiddeld elfduizend kilometer per jaar af. Iedereen die minder dan vijftienduizend kilometer rijdt, gaat er in het nieuwe systeem op vooruit. Dus het overgrote deel. Het is een rechtvaardiger systeem, waarover we al vijftien jaar hannesen om het politiek er doorheen te krijgen.”

Betaalbaar

Een veel gehoord geluid in de klimaatdiscussie is dat alle maatregelen ‘wel betaalbaar’ moeten blijven. Onlangs nog liet demissionair premier Rutte zich hierover uit naar aanleiding van het nieuwe alarmerende VN klimaatrapport. Ed Nijpels is daar kritisch over en ziet voldoende oplossingen. “Het begrip ‘haalbaar en betaalbaar’ wordt door politici te veel als een vluchtheuvel gebruikt. Wat haalbaar en betaalbaar is, maakt de politiek zelf uit. Kortom, ze moeten gewoon hun huiswerk maken.”

“Er gaat al meer dan vijf miljard euro aan subsidies naar de Gebouwde Omgeving voor allerlei zaken. Verder krijgen woningcorporaties sinds 2014 een merkwaardige verhuurdersheffing opgelegd die jaarlijks zo’n twee miljard euro opbrengt. Het zou heel verstandig zijn om in elk geval een deel van deze rare belastingheffing af te schaffen en te gebruiken voor verduurzaming van sociale huurwoningen.” “Meer in het algemeen: we hebben al een kleine tachtig miljard euro, al dan niet structureel, in de bestrijding van de coronacrisis gestopt. Over de betaalbaarheid ervan heeft niemand vragen gesteld. De klimaatcrisis is een paar slagjes ernstiger dan corona. Met een kwart van die tachtig miljard, kunnen we in Nederland een fantastisch klimaatbeleid voeren.

Of de energietransitie betaalbaar is, is dus de verkeerde vraag. De energietransitie móét gebeuren. Alle berekeningen van de planbureaus maken duidelijk dat we ons deze macro-economisch heel goed kunnen veroorloven. Daar ligt geen probleem. Dat zit wél bij sommige bevolkingsgroepen vanwege hun inkomenspositie. Die moet je helpen.”

Bom Raad van State

De Raad van State heeft begin augustus een bom gelegd onder de bouw van dergelijke parken op land. De (geluids) normen en milieubeoordeling voor de vergunningverlening voldoen namelijk niet aan het Europees recht.
Ed Nijpels is niet somber over de gevolgen van de uitspraak. “Gemeenten en provincies hebben inmiddels meer dan voldoende geschikte locaties aangewezen voor windturbines en andere opwekkers van groene energie. Ik heb er volop vertrouwen in dat er voldoende windparken zullen komen. Mits je dat doet in samenspraak met de omwonenden, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. Laat ze voor 50% meeprofiteren van de opbrengst van windmolen- en zonneparken. Dan zie je de weerstand dikwijls minder worden
of zelfs verdwijnen. Dat proces begint nu tot wasdom te komen.” “In zijn algemeenheid geldt dat onze
wetgeving op een groot aantal terreinen uit de fossiele tijd stamt en geen rekening houdt met de energietransitie.

Die fossiele wetgeving is, naast de krappe arbeidsmarkt, het grootste probleem waar we tegenaan lopen. Zo mogen netwerkbedrijven niet vooruitplannen als ze willen investeren in de dringend noodzakelijke uitbreiding van hun netwerken. Ze moeten eerst langs alle aandeelhouders – de gemeenten – om geld op te halen en zo de juiste verhouding te hebben op hun balans tussen vreemd en eigen vermogen. Dat is niet meer van deze tijd.”

Zonnepanelen

In fossiele tijden werden uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk mede vastgesteld op basis van de bouw van energiecentrales. Vandaag de dag wordt in Nederland elke vier seconden een zonnepaneel aangelegd. Daarmee duikt overal in het land decentrale groene elektriciteitsproductie op. Daardoor moet de elektrische infrastructuur versneld worden versterkt. Nijpels: “Anderhalf miljoen huizen hebben nu zonnepanelen. Als je dat vijf jaar geleden had voorspeld, hadden ze je voor gek versleten. Helaas hebben de netwerken hiervoor te weinig capaciteit.

Daarom heeft het Voortgangsoverleg Klimaatakkoord verkenner Tjeenk Willink in april al verzocht niet te wachten op een nieuw kabinet dat maatregelen neemt om het netwerk aan te passen. Laat de demissionaire regering alvast beginnen en vraag de politieke partijen die betrokken zijn bij de kabinetsformatie of ze daarmee akkoord gaan. Dan win je kostbare tijd. Met ons verzoek is helaas niets gedaan.”

Hoe groot schat hij de kans dat Nederland de energietransitie haalt? “Daar geloof ik heilig in. Het is politiek ondenkbaar dat we de doelstelling niet halen. Nogmaals, het moet gewoon.