In Duitsland is inmiddels
een rijke jurisprudentie over de toelaatbaarheid van beperkingen van de internetverkoopmogelijkheden die een leverancier met zijn distributeurs is overeengekomen. Op
3 december 2014 heeft de rechtbank Midden-Nederland (de Rechtbank) – in lijn met de Duitse rechtspraak - geoordeeld dat een ongeclausuleerd verbod om producten via internet af te zetten in strijd is met het kartelverbod. De uitspraak is bovendien interessant omdat de Rechtbank niet toestaat dat een leverancier in een selectief distributiestelsel zijn erkende distributeurs verbiedt om aan een niet-erkende distributeur te leveren.
De zaak
Oase B.V. is een leverancier van vijverpompen die een selectief distributiestelsel hanteert. Voorne Koi B.V. was door Oase bij overeenkomst voor onbepaalde tijd geselecteerd (erkend) als distributeur. De distributierelatie kon zonder opgaaf van reden worden beëindigd met in achtneming van een termijn van drie maanden. In de selectieve distributieovereenkomst tussen Oase en Voorne Koi was afgesproken dat Voorne Koi de vijverpompen van Oase niet mag verkopen via internet (marktplaatsen en/of een eigen website) tenzij daarvoor uitdrukkelijk toestemming is verleend door Oase. Nadat Voorne Koi in strijd met deze bepaling producten van Oase via haar website heeft verkocht, heeft Oase de distributieovereenkomst per direct ontbonden en opgezegd. Bovendien heeft Oase aan haar overige erkende distributeurs een verbod opgelegd om nog Oase-producten aan Voorne Koi te leveren. Voorne Koi bestrijdt de beëinding van de overeenkomst. Zij betoogt (onder meer) dat partijen niet gebonden waren door het overeengekomen verbod op internetverkoop omdat het in strijd is met het kartelverbod.
Oordeel Rechtbank
Op grond van de groepsvrijstelling voor verticale overeenkomsten (Groepsvrijstelling) zijn selectieve distributieovereenkomsten vrijgesteld van het kartelverbod. Die vrijstelling geldt echter niet als de overeenkomst een zogenaamde hardcorebeperking van de concurrentie bevat. De Europese Commissie heeft een verbod op internetverkoop uitdrukkelijk benoemd als een hardcorebeperking. De Rechtbank oordeelt dat de Groepsvrijstelling niet van toepassing. De beperking van internetverkoopmogelijkheden in de overeenkomst met Voorne Koi zo ruim is zodanig geformuleerd dat Oase de mogelijkheid heeft om meer dan noodzakelijk (voor de goede uitstraling en goede naam van Oase-producten) invloed uit te oefenen op de verkoop door de distributeurs aan eindgebruikers.
Het feit een beroep op de groepsvrijstelling niet mogelijk is, betekent niet dat de overeenkomst noodzakelijkerwijs in strijd is met het kartelverbod. Daarvoor is namelijk vereist dat de overeenkomst een merkbaar concurrentiebeperkend doel of gevolg heeft. De Rechtbank concludeert dat het verbod op internetverkoop een mededingingsbeperkend doel heeft daar het Oase de mogelijkheid biedt om de normale mededinging tussen haar distributeurs te schaden. Aangezien Oase een relatief grote leverancier van vijverproducten zou zijn, is deze beperking van de concurrentie bovendien merkbaar, waardoor volgens de Rechtbank het kartelverbod is geschonden. Volgens de Rechtbank heeft Oase de overeenkomst daarom niet rechtsgeldig met onmiddellijke ingang beëindigd.
Dat betekent echter niet dat de overeenkomst tussen Oase en Voorne Koi voortduurt. De Rechtbank oordeelt namelijk tevens dat de overeenkomst weliswaar niet per direct, maar wel overeenkomstig de opzegtermijn van drie maanden is geëindigd. Daar komt bij dat de Rechtbank het door Oase aan haar distributeurs opgelegde verbod om nog te leveren aan Voorne Koi onrechtmatig acht. De Rechtbank gebiedt Oase om dat verbod binnen zeven dagen op te heffen.
Commentaar
Het oordeel van de Rechtbank dat een algeheel verbod op internetverkoop een hardcorerestrictie is en dus niet in aanmerking komt voor vrijstelling van het kartelverbod, is niet verrassend. Het zelfde geldt voor het oordeel dat daardoor sprake is van een concurrentiebeperkend doel. De beoordeling van beperkingen van internetverkoop door de Rechtbank komt overeen met Europese rechtspraak (waarop weliswaar veel kritiek is geleverd). Het oordeel dat de concurrentie merkbaar wordt beperkt vanwege de veronderstelling dat Oase een relatief grote leverancier is, is daarentegen wel erg summier gemotiveerd.
Hoewel een absoluut verbod op internetverkoop niet is toegestaan, mag een leverancier in een selectief distributiestelsel wel voorwaarden verbinden aan het verkopen via een internetwinkel. Zo mag een selectief distributeur worden verplicht om naast een webwinkel over een fysieke winkel te beschikken, waarin een minimumaantal producten moet worden (door)verkocht. Bovendien mag een leverancier kwaliteitsnormen opleggen voor het gebruik en/of de inrichting van een website, mits die normen equivalent zijn aan de criteria voor verkoop in de fysieke winkel.
Het gebod van de Rechtbank om het verbod op te heffen dat zij haar leveranciers had opgelegd om te leveren aan Voorne Koi, doet afbreuk aan de ratio van een selectief distributiestysteem. In een selectief distributiestelsel is het op grond van de Groepsvrijstelling uitdrukkelijk wel toegestaan om een gesloten stelsel van erkende (geselecteerde) distributeurs te creëren. Daarvoor is het noodzakelijk om met de erkende distributeurs uit het stelsel overeen te komen dat zij uitsluitend leveren aan andere erkende selectieve distributeurs en eindgebruikers. Daarmee wordt namelijk voorkomen dat niet-erkende distributeurs buiten het selectief distributiestelsel om producten op de markt kunnen brengen. Door de opzegging is Voorne Koi geen erkende selectieve distributeur meer van Oase en zal Oase dus niet meer aan Voorne Koi leveren. Als gevolg van het gebod van de Rechtbank zal Voorne Koi (ondanks het feit dat zij geen onderdeel uitmaakt van het gesloten selectieve distributiestelsel van Oase) desondanks via bestellingen bij erkende distributeurs van Oase producten van Oase aan eindgebruikers kunnen leveren.
De zaak
Oase B.V. is een leverancier van vijverpompen die een selectief distributiestelsel hanteert. Voorne Koi B.V. was door Oase bij overeenkomst voor onbepaalde tijd geselecteerd (erkend) als distributeur. De distributierelatie kon zonder opgaaf van reden worden beëindigd met in achtneming van een termijn van drie maanden. In de selectieve distributieovereenkomst tussen Oase en Voorne Koi was afgesproken dat Voorne Koi de vijverpompen van Oase niet mag verkopen via internet (marktplaatsen en/of een eigen website) tenzij daarvoor uitdrukkelijk toestemming is verleend door Oase. Nadat Voorne Koi in strijd met deze bepaling producten van Oase via haar website heeft verkocht, heeft Oase de distributieovereenkomst per direct ontbonden en opgezegd. Bovendien heeft Oase aan haar overige erkende distributeurs een verbod opgelegd om nog Oase-producten aan Voorne Koi te leveren. Voorne Koi bestrijdt de beëinding van de overeenkomst. Zij betoogt (onder meer) dat partijen niet gebonden waren door het overeengekomen verbod op internetverkoop omdat het in strijd is met het kartelverbod.
Oordeel Rechtbank
Op grond van de groepsvrijstelling voor verticale overeenkomsten (Groepsvrijstelling) zijn selectieve distributieovereenkomsten vrijgesteld van het kartelverbod. Die vrijstelling geldt echter niet als de overeenkomst een zogenaamde hardcorebeperking van de concurrentie bevat. De Europese Commissie heeft een verbod op internetverkoop uitdrukkelijk benoemd als een hardcorebeperking. De Rechtbank oordeelt dat de Groepsvrijstelling niet van toepassing. De beperking van internetverkoopmogelijkheden in de overeenkomst met Voorne Koi zo ruim is zodanig geformuleerd dat Oase de mogelijkheid heeft om meer dan noodzakelijk (voor de goede uitstraling en goede naam van Oase-producten) invloed uit te oefenen op de verkoop door de distributeurs aan eindgebruikers.
Het feit een beroep op de groepsvrijstelling niet mogelijk is, betekent niet dat de overeenkomst noodzakelijkerwijs in strijd is met het kartelverbod. Daarvoor is namelijk vereist dat de overeenkomst een merkbaar concurrentiebeperkend doel of gevolg heeft. De Rechtbank concludeert dat het verbod op internetverkoop een mededingingsbeperkend doel heeft daar het Oase de mogelijkheid biedt om de normale mededinging tussen haar distributeurs te schaden. Aangezien Oase een relatief grote leverancier van vijverproducten zou zijn, is deze beperking van de concurrentie bovendien merkbaar, waardoor volgens de Rechtbank het kartelverbod is geschonden. Volgens de Rechtbank heeft Oase de overeenkomst daarom niet rechtsgeldig met onmiddellijke ingang beëindigd.
Dat betekent echter niet dat de overeenkomst tussen Oase en Voorne Koi voortduurt. De Rechtbank oordeelt namelijk tevens dat de overeenkomst weliswaar niet per direct, maar wel overeenkomstig de opzegtermijn van drie maanden is geëindigd. Daar komt bij dat de Rechtbank het door Oase aan haar distributeurs opgelegde verbod om nog te leveren aan Voorne Koi onrechtmatig acht. De Rechtbank gebiedt Oase om dat verbod binnen zeven dagen op te heffen.
Commentaar
Het oordeel van de Rechtbank dat een algeheel verbod op internetverkoop een hardcorerestrictie is en dus niet in aanmerking komt voor vrijstelling van het kartelverbod, is niet verrassend. Het zelfde geldt voor het oordeel dat daardoor sprake is van een concurrentiebeperkend doel. De beoordeling van beperkingen van internetverkoop door de Rechtbank komt overeen met Europese rechtspraak (waarop weliswaar veel kritiek is geleverd). Het oordeel dat de concurrentie merkbaar wordt beperkt vanwege de veronderstelling dat Oase een relatief grote leverancier is, is daarentegen wel erg summier gemotiveerd.
Hoewel een absoluut verbod op internetverkoop niet is toegestaan, mag een leverancier in een selectief distributiestelsel wel voorwaarden verbinden aan het verkopen via een internetwinkel. Zo mag een selectief distributeur worden verplicht om naast een webwinkel over een fysieke winkel te beschikken, waarin een minimumaantal producten moet worden (door)verkocht. Bovendien mag een leverancier kwaliteitsnormen opleggen voor het gebruik en/of de inrichting van een website, mits die normen equivalent zijn aan de criteria voor verkoop in de fysieke winkel.
Het gebod van de Rechtbank om het verbod op te heffen dat zij haar leveranciers had opgelegd om te leveren aan Voorne Koi, doet afbreuk aan de ratio van een selectief distributiestysteem. In een selectief distributiestelsel is het op grond van de Groepsvrijstelling uitdrukkelijk wel toegestaan om een gesloten stelsel van erkende (geselecteerde) distributeurs te creëren. Daarvoor is het noodzakelijk om met de erkende distributeurs uit het stelsel overeen te komen dat zij uitsluitend leveren aan andere erkende selectieve distributeurs en eindgebruikers. Daarmee wordt namelijk voorkomen dat niet-erkende distributeurs buiten het selectief distributiestelsel om producten op de markt kunnen brengen. Door de opzegging is Voorne Koi geen erkende selectieve distributeur meer van Oase en zal Oase dus niet meer aan Voorne Koi leveren. Als gevolg van het gebod van de Rechtbank zal Voorne Koi (ondanks het feit dat zij geen onderdeel uitmaakt van het gesloten selectieve distributiestelsel van Oase) desondanks via bestellingen bij erkende distributeurs van Oase producten van Oase aan eindgebruikers kunnen leveren.
Gerelateerd
Mededinging en staatssteun
