Wat zeggen recente uitspraken over reële tarieven voor zorgaanbieders?
Rechters hebben in diverse uitspraken geoordeeld dat zorgverzekeraars op grond van de redelijkheid en billijkheid gehouden zijn om reële tarieven te bieden aan hun contractspartijen. Dat wil zeggen dat het moet gaan om tarieven die een gemiddeld efficiënt zorgaanbieder in staat stellen de zorg op een kostendekkende wijze te verlenen. Het gaat o.a. om de volgende uitspraken waarin Dirkzwager zorgaanbieders bijstond:
- Rechtbank Zeeland-West-Brabant 6 november 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:7589;
- Gerechtshof Den Haag 14 oktober 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:2096;
- Rechtbank Midden-Nederland 24 september 2025, ECLI:NL:RBMNE:2025:5097.
Uit deze uitspraken volgt dat een zorgverzekeraar verplicht is om zich naar redelijkheid en billijkheid te gedragen en bij zijn inkoopgedrag rekening dient te houden met de gerechtvaardigde belangen van de zorgaanbieder, indien de zorgaanbieder afhankelijk is van de zorgverzekeraar. Wederkerige afhankelijkheid is daarbij niet vereist.
De uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant laat zien dat ook gedurende een lopend contract aanleiding kan bestaan tot aanpassing van tarieven, als de tarieven niet toereikend zijn om kostenstijgingen op te vangen. Het ontbreken van een indexatieclausule is wat ons betreft een belangrijke aanwijzing dat het realiteitsgehalte van tarieven gedurende de looptijd niet is geborgd, als gevolg waarvan tarieven op een gegeven moment irreëel kunnen worden.
De uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland laat zien dat ook afhankelijkheid kan bestaan van zorgverzekeraars met een relatief klein marktaandeel (in de betreffende zaak ging het om ONVZ). Ook dergelijke zorgverzekeraars zijn dus in de regel verplicht tot het bieden van reële tarieven aan zorgaanbieders.
De uitspraken zijn breed toepasbaar op contractering tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars
Veel zorgaanbieders zijn afhankelijk van zorgverzekeraars. Dat is niet beperkt tot zorgaanbieders uit de sectoren die in de genoemde uitspraken aan de orde waren. De omstandigheden die in genoemde uitspraken aanleiding gaven om een afhankelijkheidsrelatie aan te nemen, doen zich in gelijke mate voor in andere sectoren binnen de zorg. Denk aan de marktpositie van de zorgverzekeraar, het bestaan van langdurige contracten, de nadelen die kleven aan niet-gecontracteerd werken, de voorkeur van verwijzers en de eenzijdigheid waarmee tarieven worden vastgesteld door zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars worden bovendien via het Zorgverzekeringsfonds gecompenseerd voor kostenstijgingen. Het is dan logisch dat tarieven ook geïndexeerd worden op basis van de NZa-indexcijfers: het niet toereikend indexeren van tarieven door zorgverzekeraars kan zelfs onrechtmatig zijn ten opzichte van zorgaanbieders. Het Integraal Zorgakkoord (IZA), de Regeling Transparantie zorginkoopproces Zvw en de Handvatten Contractering en Transparantie gecontracteerde zorg van de NZa bieden ook aanknopingspunten voor een verplichting tot indexatie van de tarieven.
Waarom reële tarieven cruciaal zijn voor toekomstbestendige zorgondernemingen
Zorgaanbieders die te kampen hebben met te lage tarieven, bijvoorbeeld omdat de tarieven de afgelopen jaren niet meegegroeid zijn met de prijsstijgingen in de markt, doen er verstandig aan kennis te nemen van de genoemde uitspraken en zorgverzekeraars te verzoeken om eventuele achterstallige indexaties alsnog in tarieven te verdisconteren. Toekomstbestendige zorg is immers gebaat bij zorgondernemingen die ruimte hebben voor investeringen en hun personeel ook marktconform kunnen betalen.
