Op het huidige Cleantech Park Arnhem, voorheen Industrie Kleefse Waard, zijn tientallen bedrijven aangesloten op hetzelfde private elektriciteitssysteem. De eigenaar van dat systeem vroeg erkenning om het systeem zelf te mogen beheren. De toezichthouder wees dat verzoek af. Niet omdat het onveilig of technisch onverstandig was, maar omdat de eigenaar zelf minder dan de helft van de elektriciteit afnam. Zo ziet de praktijk er vandaag uit voor ondernemers op een bedrijventerrein. De wil is er, de techniek is er, en vaak ook de businesscase. Wat ontbreekt, is ruimte op het systeem. En soms ook ruimte in de regels.
Waarom groeit het elektriciteitssysteem trager dan de vraag?
De cijfers spreken voor zich. Eind juni 2026 stonden bij de distributiesysteembeheerders voor elektriciteit (de regionale netbeheerders) circa 15.500 grootverbruikers op de wachtlijst. Zij wachtten op transportcapaciteit voor afname (verbruik), samen goed voor bijna 10 gigawatt aan gevraagd transportvermogen. Bij transmissiesysteembeheerder TenneT stonden nog eens 205 afnameaanvragen open. In de eerste helft van 2026 honoreerden de distributiesysteembeheerders 1.700 aanvragen. Toch nam daar zowel het aantal aanvragen als het gevraagde vermogen verder toe.
Het aansluitoffensief van het kabinet moet die wachtrijen helpen terugdringen, door het bestaande systeem slimmer te benutten. De raming is dat de voorgestelde maatregelen samen maximaal 5 tot 10 gigawatt aan ruimte vrijspelen in 2030, en 10 tot 20 gigawatt in 2035.
Ondertussen wordt er volop gebouwd. Systeembeheerders investeren jaarlijks meer dan vijftien miljard euro, en TenneT werkt aan meer dan veertig nieuwe hoogspanningsstations. Het knelpunt zit dan ook niet in het geld. Wat de voortgang belemmert, zijn het tekort aan technici, de beschikbare ruimte in de bodem en vergunningprocedures die gemiddeld acht jaar duren. Systeembeheerders en beleidsanalyses wijzen consistent op 2030 tot 2035 en zelfs later: tot die tijd houdt de schaarste naar verwachting aan.
Voor bedrijven heeft dat heel concrete gevolgen. Een uitbreiding die niet doorgaat. Een elektrische oven, warmtepomp of laadplein dat blijft liggen omdat er geen transportvermogen beschikbaar is. Een investeringsbeslissing die uitvalt in het voordeel van een andere regio of een ander land. Gemeenten en provincies zien bedrijvigheid en werkgelegenheid vertrekken. De reden heeft niets met hun vestigingsklimaat te maken, en alles met de beschikbare transportcapaciteit.
Hoe kunnen bedrijven bestaande transportcapaciteit beter benutten?
Tegelijk bevat het bestaande systeem meer bruikbare ruimte dan de wachtrij doet vermoeden. Bedrijven benutten een aansluiting zelden continu volledig en gelijkmatig. Het ene bedrijf heeft zijn piek in de ochtend, het andere in de middag. Een bedrijf met zonnepanelen voedt elektriciteit in op het systeem, op momenten dat de buurman juist elektriciteit afneemt. Een batterij kan een kortdurende piek opvangen die anders de hele contractwaarde zou bepalen.
Wie vraag, aanbod en opslag lokaal op elkaar afstemt, kan met dezelfde aansluiting en hetzelfde gecontracteerde transportvermogen vaak aanzienlijk meer activiteit mogelijk maken. Dat is geen theorie. Het gebeurt al: op bedrijventerreinen, bij logistieke centra en op industrieparken.
Daar komt een tweede voordeel bij, dat in de discussie vaak onderbelicht blijft. Beter gebruik van bestaande capaciteit kan systeemverzwaringen in sommige gevallen uitstellen of beperken. Daarmee kunnen ook de totale systeemkosten omlaag: elke kabel die niet gelegd hoeft te worden, is een investering die niet in de tarieven terechtkomt. Lokale afstemming is dus niet alleen goed voor het bedrijf dat het toepast. Ze draagt ook bij aan een efficiënter gebruik van het systeem als geheel. Bedrijvenclusters die hun piek zelf afvlakken, kunnen bovendien congestiediensten aanbieden. Zo helpen ze knelpunten op het regionale of landelijke systeem te verminderen.
Welke routes zijn er, van cable pooling tot gesloten systeem?
Voor die lokale afstemming bestaan vier routes, elk met eigen voorwaarden.
Directe lijn. Een producent (of leverancier) levert via een eigen verbinding rechtstreeks elektriciteit aan één of meer verbruikers in de buurt. Het gebruik van een directe lijn moet worden gemeld bij de ACM. Meer weten over de mogelijkheden van een directe lijn, die onlangs ruimer zijn geworden? Lees dan via deze link ons nieuwste artikel hierover.
Cable pooling. Meerdere partijen delen één aansluiting. Onder de huidige regels kan dat met maximaal vier installaties. Deze route is vooral aantrekkelijk als opwek en verbruik elkaar goed aanvullen, bijvoorbeeld bij wind en zon naast een bedrijf met een vlak verbruiksprofiel.
Groepstransportovereenkomst. Meerdere aangeslotenen stemmen onderling af en gebruiken samen dezelfde transportcapaciteit. Richting de systeembeheerder treden ze op als één geheel. Dit vormt de juridische basis voor veel energiehubs. Partijen worden daardoor van elkaar afhankelijk. Dat vraagt onderling vertrouwen en een goede verdeelsleutel.
Gesloten systeem. Het bedrijventerrein krijgt een eigen systeem dat in eigen beheer blijft, na erkenning door de ACM. Dit is de verstgaande route. Ze biedt de meeste ruimte om te optimaliseren, maar kent ook de strengste voorwaarden.
Waarom past een gesloten systeem bij een bedrijventerrein, en wat eist de Energiewet?
De vierde route verdient bijzondere aandacht. Ze sluit precies aan bij een situatie die in Nederland veel voorkomt.
Denk aan een industrieterrein met één grote, historisch gegroeide aansluiting: er staat een fabriek, er staan hallen, er is ruimte voor nieuwe bedrijven. De aansluiting is ruim gedimensioneerd voor wat er nu gebeurt, maar wordt nooit volledig benut. Vlakbij staat een onderneming op de wachtlijst voor een eigen aansluiting. Die komt er de komende jaren waarschijnlijk niet.
In een gesloten systeem is die ruimte binnen het terrein te herverdelen. De beheerder ziet wat er in- en uitgaat en kan een batterij inzetten om pieken te beperken. Ook kan de beheerder afspraken maken over het gebruik van de elektriciteitsinfrastructuur. En nieuwe bedrijven aansluiten, zonder dat het openbare systeem daarvoor iets extra hoeft te leveren. Zo kan het terrein doorgroeien, zonder een nieuwe aanvraag toe te voegen aan een rij van meer dan 15.000 wachtenden.
Sinds 1 januari 2026 regelt de Energiewet dit via de erkenning als gesloten systeem. Daarna volgt de aanwijzing van een beheerder. De wet stelt daarvoor verschillende cumulatieve voorwaarden. Zo moet het bedrijfs- of productieproces van de aangeslotenen op het systeem om specifieke technische of veiligheidsredenen geïntegreerd zijn met het systeem (de zogeheten ‘a-grond’), óf moet het systeem primair elektriciteit of gas distribueren aan de eigenaar van het systeem of daarmee verwante ondernemingen (de zogenoemde ‘b-grond’). Verder moet het gaan om een geografisch afgebakende industriële of commerciële locatie of een locatie met gedeelde diensten, met technische, organisatorische of functionele bindingen. Er mogen in beginsel geen huishoudelijke eindafnemers zijn aangesloten. Het systeem moet minder dan 1.000 aangeslotenen hebben. Ook moeten de veiligheid en betrouwbaarheid voldoende gewaarborgd zijn. Voor een elektriciteitssysteem geldt bovendien in beginsel een maximumspanningsniveau van 220 kV.
Omdat de a-grond slechts in zeer specifieke situaties van toepassing is, richten projecten vaak hun pijlen op de b-grond: het systeem distribueert primair elektriciteit (of gas) aan de eigenaar of aan daarmee verwante ondernemingen. In de praktijk loopt het daarbij vaak vast op de uitleg van één woord. Dat woord is: “primair”.
Hoe legt de ACM "primair" uit bij een gesloten systeem?
De wet legt niet vast hoeveel "primair" is. De ACM heeft die norm zelf ingevuld: minstens 50% van alle elektriciteit die over het systeem wordt getransporteerd, moet bestemd zijn voor de eigenaar of daarmee verwante ondernemingen. In het Veolia-besluit over Industriepark Kleefse Waard voegde de ACM daar een tweede eis aan toe. Een beroep op deze grond slaagt volgens de ACM pas als het systeem oorspronkelijk is ontwikkeld voor het eigen gebruik van de eigenaar. De toezichthouder leidt die eis af uit een toelichting van de Europese Commissie op de voorganger van de huidige Europese Elektriciteitsrichtlijn.
Hierbij passen twee observaties.
Ten eerste: de 50%-grens staat niet in die toelichting. "Primair" zou net zo goed kunnen betekenen dat de eigenaar de grootste gebruiker van het systeem is. Dat was ook het standpunt van Veolia, dat zelf wél de grootste afnemer was.
Ten tweede: in de praktijk wringt deze invulling met het doel. Een gesloten systeem waarop dertig bedrijven samen slim omgaan met een krappe aansluiting, is precies wat wenselijk is. Maar juist doordat er meer bedrijven bijkomen, daalt het aandeel van de eigenaar. Daarmee verdwijnt de grond voor erkenning. Hetzelfde geldt voor de eis dat het systeem oorspronkelijk voor eigen gebruik moet zijn aangelegd. Die eis sluit terreinen uit die zich over decennia hebben ontwikkeld. Op de meeste industrieparken is dat de gebruikelijke gang van zaken.
Daarmee rijst een vraag die verder gaat dan individuele ACM-besluiten. Zit de strengheid in de toets van de ACM, die ruimer zou kunnen uitleggen wat "primair" betekent? Of zit zij in het Europese kader zelf, dat dan zou zijn geschreven voor een tijd waarin transportcapaciteit nog geen schaars goed was?
Waarom is de uitleg van "primair" een gesprek waard?
Wij zien in de praktijk projecten die technisch kunnen werken, economisch verdedigbaar zijn en het systeem ontlasten. Toch stranden ze op de uitleg van één woord. Dat lijkt ons een gesprek waard. Niet zozeer in individuele juridische procedures, maar in goed overleg.
Aan ondernemers en beheerders van bedrijventerreinen: welke van deze vier varianten past bij uw situatie, en waar loopt u daarbij vast? Aan gemeenten en provincies: hoeveel bedrijvigheid wacht in uw regio op ruimte die er eigenlijk al is? En aan de toezichthouder en de wetgever: als lokale afstemming een van de weinige manieren is om op korte termijn ruimte te maken, welke uitleg van "primair" past dan bij die opgave?
Wij denken graag mee over wat er in een concrete situatie mogelijk is.
Gerelateerd
Energietransitie
