Wat is de Reclame Code Commissie?
De Commissie is een orgaan van de Stichting Reclame Code (‘SRC’), die zich bezighoudt met de zelfregulering van reclame in Nederland. Adverteerders moeten zich kort gezegd houden aan de regels die zijn vastgelegd in de Nederlandse Reclame Code (‘NRC’). De SRC houdt ook toezicht op de naleving daarvan.
Het doel van de NRC is verantwoorde reclame te bevorderen en zo het vertrouwen van consumenten in reclames te behouden en te versterken. Alle media-instellingen die reclames verzorgen, zijn op grond van de Mediawet aangesloten bij de SRC.
De Nederlandse Reclamecode bestaat uit twee onderdelen. Er is een basiscode met algemene regels waaraan elke reclame-uiting moet voldoen, aangevuld met bijzondere reclamecodes voor specifieke sectoren. Denk bijvoorbeeld aan reclames voor alcoholhoudende dranken, kansspelen, reclames gericht op kinderen of de Code voor Duurzaamheidsreclame en de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing.
Waar kijkt de Reclame Code Commissie naar?
De Commissie beoordeelt de reclame-uiting op strijd met de NRC. Volgens de NRC mag een reclame - onder meer - niet:
- oneerlijk zijn, waarbij geldt dat misleidende reclame en agressieve reclame in ieder geval oneerlijk zijn;
- gepaard gaat met onjuiste informatie of voor de gemiddelde consument onduidelijk of dubbelzinnig zijn;
- in strijd zijn met de wet, goede smaak of het fatsoen;
- nodeloos kwetsend zijn of ongeoorloofd inspelen op angst of bijgeloof.
Bij reclame voor specifieke producten of diensten toetst de Commissie daarnaast aan de relevante bijzondere reclamecodes.
Hoe verloopt een klachtprocedure bij de Reclame Code Commissie?
Stap 1: Indienen van een klacht
Een procedure begint met een klacht. Iedereen kan zo’n klacht indienen bij de SRC via een klachtenformulier. Voor consumenten is dit kosteloos, bedrijven betalen in beginsel klachtengeld. De klacht moet voldoende gemotiveerd zijn: de klager moet uitleggen om welke reclame het gaat en waarom deze in strijd zou zijn met de NRC.
Stap 2: Eerste beoordeling
Nadat een klacht is ingediend, wordt door het secretariaat beoordeeld of de klacht voldoende duidelijk en concreet is en daarmee in behandeling kan worden genomen. Is de klacht voldoende onderbouwd, dan wordt deze verder in behandeling genomen en voorgelegd aan de voorzitter van de Commissie.
Stap 3: Beoordeling door de voorzitter
Wanneer een klacht in behandeling wordt genomen, is het aan de voorzitter van de Commissie om hier een oordeel over te vellen. De voorzitter kan een klacht direct afwijzen of buiten behandeling laten, bijvoorbeeld wanneer direct duidelijk is dat de klacht geen kans van slagen heeft of door een andere instantie behandeld dient te worden. Op deze manier blijft de procedure efficiënt.
Stap 4: Verweer van de adverteerder
Wordt de klacht niet direct afgewezen, dan krijgt de adverteerder veertien dagen de tijd om schriftelijk verweer te voeren. Daarin kan worden uitgelegd waarom de reclame wel zou voldoen aan de NRC. Dit kan worden onderbouwd met feiten, onderzoeken, onderliggende documentatie of andere bewijsstukken. Het verweer wordt vervolgens met de klager gedeeld.
Stap 5: Beslissing door voorzitter of behandeling door Commissie
Na ontvangst van het verweer of als geen verweer is gevoerd, kan de voorzitter opnieuw besluiten zelf over de klacht te beslissen. De voorzitter kan de klacht toewijzen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer duidelijk is dat de Commissie de klacht zou toewijzen en de adverteerder geen verweer heeft gevoerd, het verwijt heeft erkend of het verweer de voorzitter niet tot een ander oordeel brengt. Afwijzen kan onder dezelfde omstandigheden als omschreven onder stap 3.
Stap 6: De zitting
Beslist de voorzitter niet zelf, dan behandelt de voltallige Commissie de klacht in een zitting. Partijen kunnen tijdens die zitting hun standpunten mondeling toelichten. De Commissie kan daarnaast zelf vragen stellen en, indien nodig, aanvullende informatie opvragen. In beginsel zijn de zittingen openbaar, tenzij sprake is van zwaarwegende belangen.
Stap 7: De uitspraak
De Commissie doet binnen 14 dagen na de zitting schriftelijk uitspraak. Bij een gegrondverklaring oordeelt de Commissie dat de reclame in strijd is met de NRC en volgt meestal een aanbeveling aan de adverteerder om niet langer op deze wijze reclame te maken. Deze aanbeveling wordt achterwege gelaten wanneer de adverteerder aannemelijk heeft gemaakt dat passende maatregelen reeds genomen zijn.
Een uitspraak wordt na 14 dagen definitief, tenzij beroep wordt ingesteld bij het College van Beroep, dat de zaak opnieuw beoordeelt.
Gevolgen klachtprocedure Reclame Code Commissie
Een procedure bij de Commissie leidt bij een gegrondverklaring meestal tot een aanbeveling om voortaan niet op dezelfde manier te adverteren, niet tot een boete of vorm van schadevergoeding. Dat betekent echter niet dat een uitspraak zonder effect is.
Ten eerste worden uitspraken gepubliceerd in een openbare uitsprakendatabase. Daarnaast kunnen uitspraken worden opgenomen in publicaties van de SRC. In bijzondere gevallen kan de Commissie zelfs bepalen om een uitspraak als ALERT te verspreiden. De uitspraak wordt dan extra onder de aandacht gebracht door middel van een persbericht.
Verder geldt op grond van de Mediawet dat media-instellingen de reclame die in strijd is bevonden met de Reclame Code, in beginsel niet meer mogen uitzenden of verspreiden. Dat kan betekenen dat een advertentiecampagne moet worden aangepast of in zijn geheel moet worden stopgezet.
Wanneer een adverteerder een uitspraak niet opvolgt, kan dit op een openbare lijst van 'non-compliant' adverteerders worden geplaatst. Daarnaast kan aandacht gevraagd worden voor de zaak bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Gerechtelijke procedure?
De NRC is een vorm van zelfregulering. Dit betekent dat uitspraken van de Commissie en het College van Beroep niet bij de rechter kunnen worden afgedwongen. Partijen kunnen na de uitspraak nog steeds naar de civiele rechter stappen om te laten beoordelen of een reclame oneerlijk, misleidend of agressief is.
Een uitspraak van de Commissie kan later wel een rol spelen in een rechtszaak over dezelfde reclame. Het oordeel kan bijvoorbeeld steun bieden aan het standpunt dat de reclame misleidend of anderszins onrechtmatig is. De rechter kan daarom toch meewegen wat de Commissie heeft geoordeeld en kijken naar de redenen die zij daarvoor heeft gegeven. De rechter hoeft dat oordeel echter niet over te nemen, en zal de reclame altijd zelf moeten beoordelen.
Overigens is in een rechtszaak over een prijsvergelijkingswebsite tot en met de Hoge Raad geprocedeerd over de rechtmatigheid van uitspraken van de Reclame Code Commissie. Uitkomst van die rechtszaak was dat de Commissie, uitspraken doend als zelfregulerend orgaan, niet snel onrechtmatig handelt tegenover adverteerder als zij een reclame misleidend vindt. Dit heeft de gezaghebbende positie van de SRC, de Commissie en het College van Beroep ten aanzien van zelfregulering bij online misleidende reclame verstevigd.
Conclusie
De procedure bij de Reclame Code Commissie is bedoeld als een snelle en laagdrempelige manier om reclame-uitingen te toetsen aan de NRC. De Commissie toetst de reclame aan de NRC. Hoewel de Commissie geen rechterlijke instantie is, kunnen haar uitspraken in de praktijk wel degelijk gevolgen hebben. Voor bedrijven die actief reclame maken, is het daarom verstandig om vooraf kritisch hun reclame-uitingen juridisch te toetsen.
Heeft u vragen over een klacht bij de Reclame Code Commissie of wilt u weten hoe u het beste op een klacht kunt reageren? Neem dan gerust contact met ons op.
