Bescherming van content
Voor professionele content creators en bedrijven die dagelijks op social media opereren, is de vraag wanneer content auteursrechtelijk beschermd is (en wanneer het overnemen ervan een inbreuk oplevert) geen theoretische kwestie, maar een reëel commercieel risico. Dit blijkt ook uit de recente rechtspraak die hierna besproken wordt.
Juridisch kader
Het auteursrecht voor werken die online worden gedeeld, is in belangrijke mate geharmoniseerd door Richtlijn 2001/29/EG (de InfoSoc-richtlijn). Artikel 2 van die richtlijn kent auteurs een exclusief reproductierecht toe ten aanzien van hun “werken”. Alleen content die kwalificeert als een “werk” in de zin van artikel 2, aanhef en onder a, van de InfoSoc-richtlijn komt dus voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking.
Wanneer is content een beschermd “werk”?
Het begrip “werk” is een autonoom Unierechtelijk begrip, dat in de hele Europese Unie eenvormig moet worden uitgelegd en toegepast. Volgens vaste rechtspraak over auteursrecht van het Hof van Justitie moet daarbij aan twee cumulatieve voorwaarden zijn voldaan.
Ten eerste moet sprake zijn van oorspronkelijk materiaal, in die zin dat het gaat om een eigen intellectuele schepping van de auteur. Het Hof heeft dit criterium in een lange reeks arresten uitgewerkt: content is oorspronkelijk wanneer zij de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelt doordat deze vrije en creatieve keuzes heeft gemaakt. Er mag hierbij ook geen onderscheid worden gemaakt in het soort werk.
Ten tweede moet het gaan om materiaal dat met voldoende precisie en objectiviteit identificeerbaar is. Dit betekent dat beschermde content duidelijk en nauwkeurig moet kunnen worden afgebakend.
Deze twee criteria gelden onverkort voor elke categorie content die op social media wordt geplaatst: foto’s, teksten, video’s en andere uitingen. Hierna wordt specifiek ingegaan op foto’s en teksten.
Bescherming van foto’s op social media
Voor auteursrecht op foto’s heeft het Hof van Justitie het oorspronkelijkheidscriterium nader ingevuld in het arrest Painer (C-145/10). Die zaak betrof een freelancefotografe die al jarenlang (portret)foto’s maakte, van wie één foto werd hergebruikt in de krant.
Het Europees Hof oordeelt dat een portretfoto auteursrechtelijk beschermd kan zijn wanneer deze een intellectuele schepping van de auteur vormt die zijn persoonlijkheid weerspiegelt en tot uiting komt in diens vrije creatieve keuzes bij de vervaardiging van de foto. Het Hof beschreef concreet in welke fasen van het fotograferen een fotograaf dergelijke creatieve keuzes kan maken: in de voorbereidingsfase door de keuze van de achtergrond, de pose van het onderwerp en de belichting; bij het nemen van de foto zelf door de keuze van de enscenering, de camerahoek en de gecreëerde sfeer; en bij de selectie van de opname door de keuze uit verschillende ontwikkeltechnieken of software.
Voor de praktijk van content creators en bedrijven betekent dit dat vrijwel elke door een mens met enige creatieve inbreng gemaakte foto al snel aan het oorspronkelijkheidscriterium voldoet: ook een eenvoudige productfoto of sfeerbeeld voor social media kan bescherming genieten zodra de maker auteursrechtelijke keuzes heeft gemaakt.
Het Hof heeft in de zaak Painer bovendien benadrukt dat de beschermingsomvang van een foto niet afhangt van de mate waarin creatieve vrijheid is uitgeoefend: een foto met een beperkte creatieve marge geniet dus in beginsel dezelfde bescherming als een foto met een grote creatieve marge.
Bescherming van teksten op social media
Voor auteursrecht op teksten op social media is recent een belangrijk arrest gewezen door het HvJ EU: het arrest van 3 september 2026 in de zaak Gândul Media Network (C-598/24). De zaak betreft een lerares die op haar Facebookpagina een korte tekst van tweeëntwintig regels plaatste, waarin zij liet weten geen cadeaus van ouders van haar leerlingen te willen ontvangen. Deze tekst is vervolgens volledig overgenomen door een journalist en op de website van een online dagblad geplaatst.
Het Hof heeft zich allereerst uitgesproken over de vraag of een dergelijke korte tekst op social media kan worden aangemerkt als een “werk”. Het Hof bevestigt dat dit inderdaad het geval kan zijn. Factoren als de lengte van de tekst, het feit dat deze online is geplaatst, en de vraag of de tekst tot een bepaald literair genre behoort, zijn op zichzelf irrelevant voor de kwalificatie als werk, tenzij deze factoren het gevolg zijn van regels, technische overwegingen of dwingende factoren die geen ruimte laten voor creatieve vrijheid van de auteur. Beslissend is of de auteur bij het opstellen van de tekst vrije en creatieve keuzes heeft kunnen maken die de lezer de oorspronkelijkheid van de tekst overbrengen. Die oorspronkelijkheid vloeit niet zozeer voort uit afzonderlijke woorden, maar uit de keuze, de schikking en de combinatie van de woorden waarmee de auteur op originele wijze uiting heeft gegeven aan zijn creativiteit.
Het Hof verwijst daarbij naar zijn eerdere arrest Infopaq International (C-5/08), waarin reeds was geoordeeld dat woorden als zodanig geen “werk” vormen, maar dat perstekst wel degelijk auteursrechtelijk beschermd kan zijn voor zover de eigen intellectuele schepping van de auteur besloten ligt in de wijze waarop het onderwerp wordt gepresenteerd en in de taalkundige uitdrukking daarvan.
De consequenties voor social media zijn duidelijk: ook een kort, persoonlijk geformuleerd bericht kan beschermd zijn, mits oorspronkelijk.
Uitzonderingen
Het kan zijn dat het overnemen van foto’s of teksten op social media onder een uitzondering op het auteursrecht valt. Zo is het onder bepaalde voorwaarden toegestaan om te citeren, is het gebruik van werken onder bepaalde omstandigheden toegestaan in het kader van de berichtgeving over actuele gebeurtenissen, en dient de zogenaamde drie-stappentoets van artikel 5, lid 5, van de InfoSoc-richtlijn te worden toegepast (de uitzondering geldt voor bepaalde bijzondere gevallen, mag geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van het werk, en mag de wettige belangen van de rechthebbende niet onredelijk schaden).
Een recent voorbeeld waarin het auteursrecht is erkend, is de kwestie HowardsHome. Het Gerechtshof oordeelde kort gezegd dat bij het gebruik van korte fragmenten van nieuwsartikelen voor commerciële doeleinden sprake is van inbreuk op de auteursrechten van uitgevers. HowardsHome maakte inbreuk op het auteursrecht en het persuitgeversrecht, en ondermijnde het verdienmodel van de uitgevers door artikelen en foto’s onrechtmatig te verzamelen en vervolgens commercieel te exploiteren. Deze zaak heeft niet specifiek betrekking op het gebruik van beschermde content op social media, maar laat wel zien dat het overnemen van foto’s en teksten niet zonder meer geoorloofd is.
Inbreuk op auteursrecht
Voor alle bedrijven en content creators is verder van belang de vraag: wanneer is er sprake van auteursrechtinbreuk?
Niet alleen het overnemen (kopiëren/verveelvoudigen) van een volledig werk, maar ook het bewerken, aanpassen of verwerken van bestaand materiaal kan auteursrechtelijk verboden zijn. Dit geldt dus bij het bewerken van foto’s, het herschrijven van teksten of het samenstellen van compilaties. Als hoofdregel geldt immers dat het zonder toestemming van de auteursrechthebbende overnemen of gebruiken van auteursrechtelijk beschermd materiaal niet is toegestaan.
Het HvJ EU heeft verder in een zaak over de auteursrechtelijke bescherming van een manuscript geoordeeld dat ook bewerkingen en afgeleide werken auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn. Op zo’n bewerking van bestaand materiaal zijn de twee voornoemde cumulatieve voorwaarden voor werkbescherming van toepassing: oorspronkelijkheid en identificeerbaarheid met voldoende precisie en objectiviteit.
Het arrest bevestigt daarmee dat een bewerking van bestaand materiaal (een vertaling, een geannoteerde versie, een bewerkte foto, een samengestelde compilatie) zelfstandige auteursrechtelijke bescherming kan genieten naast het auteursrecht op het onderliggende originele werk, mits de bewerker daarbij zelf vrije en creatieve keuzes heeft gemaakt.
Het Hof benadrukte bovendien dat de omvang van die bescherming niet geringer is dan de bescherming die geldt voor andere werken, en dat inbreuk op het auteursrecht niet noodzakelijkerwijs bestaat uit de volledige overname van een werk, maar ook kan bestaan uit een gedeeltelijke overname, mits de overgenomen onderdelen elementen bevatten die de intellectuele schepping van de auteur van het werk tot uitdrukking brengen. Die laatste regel was al bekend uit het Mio-arrest van het Hof over de auteursrechtelijke bescherming van productvormgeving.
Praktische aandachtspunten voor gebruik van tekst en foto’s op social media
Als de maker bij het opstellen van tekst en foto’s, gemaakt voor social media, vrije en creatieve keuzes heeft kunnen maken die oorspronkelijk zijn, kunnen deze in aanmerking komen voor auteursrechtelijke bescherming. Niet alleen het overnemen van een volledige foto of tekst, maar ook het bewerken, aanpassen of verwerken van bestaand materiaal kan inbreuk opleveren op auteursrechten daarop.
Voor de praktijk van content creators en bedrijven zijn dit belangrijke aandachtspunten, zowel voor bescherming van eigen materiaal als voor de vraag wanneer overname hiervan auteursrechtinbreuk oplevert. Als hoofdregel geldt immers dat toestemming van de rechthebbende op het onderliggende werk vereist is zodra het werk auteursrechtelijk beschermd is. Ook het overnemen van een bewerking van een ander (ook gedeeltelijk) kan een zelfstandige inbreuk opleveren op het auteursrecht van de bewerker.
Vragen over bescherming van tekst en foto’s? Neem contact met ons op!
