De ontwikkelingen rond het coronavirus, COVID-19, gaan razendsnel. In ons kennisportal over het coronavirus vindt u onze juridische artikelen en andere relevante content. Bekijk het kennisportal

  1. Home
  2. Kennis
  3. Artikelen
  4. Afschaffing fusietoets funderend onderwijs

Afschaffing fusietoets funderend onderwijs

Het kabinet is voornemens om de fusietoets voor het primair en voortgezet onderwijs af te schaffen. Hierdoor krijgen scholen de ruimte om hun onderwijsaanbod goed en toekomstbestendig vorm te geven. Dat is nodig om de leerlingendaling het hoofd te bieden. Het instemmingsrecht van de medezeggenschapsraad blijft wel behouden, evenals de verplichte fusie-effectrapportage.
Leestijd 
Auteur artikel Marieke van Dongen
Gepubliceerd22 april 2018
Laatst gewijzigd23 april 2018
 

Leerlingendaling en noodzaak tot samenwerking
Steeds meer scholen kampen met leerlingendaling. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de financiën, maar ook voor onder meer de kwaliteit van het onderwijs, de breedte van het onderwijsaanbod en de werkgelegenheid. Voor veel scholen is leerlingendaling daarom aanleiding om samen te werken met andere scholen in de regio.


Er zijn verschillende samenwerkingsvormen mogelijk, waaronder een fusie. Dit kan een bestuurlijke fusie zijn of een scholenfusie. Bij een bestuurlijke fusie dragen een of meer rechtspersonen de instandhouding van een school over aan een nieuwe of een andere bestaande rechtspersoon. Bij een scholenfusie (institutionele fusie) ontstaat een school door samenvoeging van twee of meer scholen.


Fusie-effectrapportage
Sinds de inwerkingtreding van de Wet fusietoets in het onderwijs (2011) moet voor alle fusies in het onderwijs een fusie-effectrapportage worden opgesteld waarin de motieven, de doelen, het tijdspad en de effecten van de fusie inzichtelijk worden gemaakt. De fusie-effectrapportage moet worden besproken met de betrokken (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraden.


Fusietoets
Daarnaast is sinds de inwerkingtreding van de Wet fusietoets in het onderwijs voor een groot deel van de fusies in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs  en voor alle fusies in het (voortgezet) speciaal onderwijs, het beroepsonderwijs en het hoger onderwijs de goedkeuring van de minister vereist (fusietoets). De minister laat zich inzake de goedkeuring adviseren door een onafhankelijke adviescommissie. Op dit moment is dat de Adviescommissie fusietoets in het onderwijs (CFTO).

Vanwege leerlingendaling in het onderwijs is sinds 2014 geen advies van de CFTO meer nodig in geval van ernstige krimp (meer dan 15% leerlingendaling in vijf jaar tijd) of wanneer de fusie noodzakelijk is om een school open te kunnen houden.

In 2015 is de Wet fusietoets in het onderwijs geëvalueerd. Uit de wetsevaluatie is onder meer naar voren gekomen dat de fusietoets sommige besturen afschrikt en men daarom afziet van een fusie, terwijl een fusie wel wenselijk is met het oog op de continuïteit, de doelmatigheid en de kwaliteit van het onderwijs. Naar aanleiding van de wetsevaluatie en veldraadpleging is de regelgeving voor fusies in het funderend onderwijs met ingang van 1 augustus 2017 aangepast. Bij fusies in het funderend onderwijs die gezien hun omvang of marktpositie geen risico vormen voor de ‘daadwerkelijke variatie van het onderwijsaanbod’, is sinds 1 augustus 2017 niet langer advisering door het CFTO ten aanzien van de goedkeuring van een fusie nodig en kan worden volstaan met een lichte (procedurele) toets. Bij fusies waarop de lichte toets van toepassing is, wordt aan de hand van de fusie-effectrapportage beoordeeld of het proces zorgvuldig is doorlopen en of de verschillende medezeggenschapsraden hebben ingestemd met het voornemen tot fusie. Bij een positieve beoordeling van deze twee aspecten verleent de minister goedkeuring aan de fusieaanvraag. Een fusie valt onder meer onder de lichte toets indien er bij de fusie in totaal minder dan 2.500 leerlingen betrokken zijn en er sprake is van een verwachte leerlingendaling van 15% of meer in 5 jaar tijd. De lichte toets wordt uitgevoerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en kan binnen vier weken worden uitgevoerd.

Afschaffing fusietoets funderend onderwijs
Omdat de fusietoets door veel schoolbesturen wordt gezien als ingewikkeld en ondoorzichtig zijn schoolbesturen tot nu toe terughoudend met fuseren. Teneinde de instandhouding van het onderwijsaanbod toch te kunnen waarborgen, kiezen schoolbesturen veelal voor minder intensieve samenwerkingsvormen, zoals een personele unie, een holding of een coöperatie.

Om scholen de ruimte te bieden om hun onderwijsaanbod toekomstbestendig te maken, wil het kabinet de fusietoets voor zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs volledig schrappen. Dit heeft de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media aangekondigd in zijn Kamerbrief van 20 april jl.

Daarvoor is een wijziging van de Wet op primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs noodzakelijk. Het kabinet is voornemens om het wetsvoorstel tot wijziging van voornoemde wetten begin 2020 in werking te laten treden. Vooruitlopend op deze wetswijziging zal de huidige regeling voor de fusietoets worden versoepeld, en wel in die zin dat alle fusies in het funderend onderwijs met ingang van 1 augustus a.s. onder de lichte toets vallen. Het proces van de inhoudelijke toets (advisering CFTO) hoeft dus niet meer doorlopen te worden, wat een (aanzienlijke) tijdwinst oplevert.

Aangezien de fusietoets in het funderend onderwijs wordt afgeschaft, zullen ook intersectorale fusies tussen de sectoren primair en voortgezet onderwijs niet langer getoetst worden. Verder zullen ook de scholen die onder de Wet op de expertise centra vallen (het speciaal (voortgezet) onderwijs) worden meegenomen. Voor het mbo en hoger onderwijs blijft de fusietoets evenwel gelden.

Om te waarborgen dat er voor de fusie voldoende draagvlak aanwezig is in de directe omgeving van de school, blijft het instemmingsrecht van de medezeggenschapraad en de fusie-effectrapportage behouden.