Wat is de AI-Act?
De Verordening Kunstmatige Intelligentie (AI-Act; Artificial Intelligence Act) richt zich op de ontwikkeling en het gebruik van kunstmatige intelligentie in de Europese Unie.
Van online geplaatste of gemaakt content, zoals tekst, beeld en geluid, wordt doorgaans (snel) aangenomen dat deze auteursrechtelijk beschermd is. Dat roept de vraag op hoe de AI-wetgeving zich verhoudt tot het auteursrecht.
Wat is Scraping?
Een veelbesproken onderwerp in de AI-discussie is scraping: het geautomatiseerd verzamelen van informatie van websites middels software tooling. Dit raakt direct aan het auteursrecht, omdat dergelijke informatie vaak bestaat uit beschermde werken.
Volgens de Auteursrechtrichtlijn is het zonder toestemming van de rechthebbende niet toegestaan auteursrechtelijk beschermde werken geheel of gedeeltelijk te kopiëren. De DSM-richtlijn biedt echter een uitzondering: tekst- en datamining voor commerciële doeleinden is toegestaan, tenzij de rechthebbende expliciet een voorbehoud heeft gemaakt.
Is machine learning een inbreuk op het auteursrecht?
De AI Act erkent machine learning als een vorm van tekst- en datamining, zoals beschreven in artikel 4 van de DSM-richtlijn. Dit betekent dat reproducties die voor datamining worden gebruikt geen inbreuk vormen, mits:
- Degene die de datamining verricht rechtmatige toegang heeft tot het werk.
- De rechthebbende geen uitdrukkelijk voorbehoud heeft gemaakt, bijvoorbeeld door middel van een machine-leesbare beperking.
In lid 2 staat verder dat de genoemde reproductie mag worden bewaard zolang dit nodig is voor tekst- en datamining.
Transparantieverplichtingen voor AI-modellen
De AI Act legt aanbieders van AI-modellen transparantieverplichtingen op. Dit houdt onder meer in dat een gedetailleerde samenvatting van de gebruikte trainingsdata beschikbaar moet zijn. Hiermee moeten auteursrechthouders en andere belanghebbenden inzicht krijgen in welke data zijn gebruikt en of hun rechten mogelijk zijn geschonden.
Deepfakes en portretrecht
De AI Act besteedt specifieke aandacht aan deepfakes. Deze worden gedefinieerd als “door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat een gelijkenis vertoont met bestaande personen, voorwerpen of gebeurtenissen, en door een persoon ten onrechte voor authentiek kan worden aangezien.” Dit is een zeer ruim toepassingsbereik: een deepfake is iedere door AI gegenereerd beeldmateriaal dat echt lijkt.
Artikel 50, lid 4 van de AI Act stelt dat deepfakes alleen mogen worden gebruikt als het voor de ontvanger duidelijk herkenbaar is dat het om een gemanipuleerd beeld gaat. Een veelgenoemd voorbeeld van een verplichte maatregel is het gebruik van een watermerk, hoewel de effectiviteit hiervan nog afhankelijk is van technologische ontwikkelingen.
Meer over deepfakes en rechten op digitale content leest u in ons artikel over Deepfakes, AI en portretrechten.
Zijn prompts auteursrechtelijk beschermd?
Een onduidelijk punt binnen de AI-wetgeving is de auteursrechtelijke status van door AI gegenereerde output. De AI Act stelt dat naleving van het auteursrecht essentieel is, maar beantwoordt niet de vraag of een door AI gegenereerde tekst of afbeelding auteursrechtelijk beschermd kan zijn.
Volgens de huidige auteursrechtelijke regels is bescherming alleen mogelijk als het werk het resultaat is van vrije en creatieve keuzes met een persoonlijk stempel. Denkbaar is dat prompts onder omstandigheden tot een auteursrecht kan leiden op bijvoorbeeld een afbeelding. De vraag hierbij is of de maker door auteursrecht beschermde keuzes heeft gemaakt, met persoonlijk stempel. Dat geldt ook voor (uitgebreidere, gedetailleerde) teksten waarin de instructies – de prompt zelf – zijn opgenomen. Van de nabewerking van prompts als afbeeldingen wordt doorgaans aangenomen dat deze auteursrechtelijke bescherming kunnen verdienen.
Samenvattend: de impact van AI op auteursrecht
De wetgeving over AI richt zich mede op intellectuele eigendomsrechten, met name het auteursrecht met regels voor scraping in de DSM-richtlijn en de Auteurswet en in de AI Act voor deepfakes. Voor andere aspecten verband houdend met AI en auteursrecht, zoals auteursrecht op prompts, gelden de algemene regels van de bescherming van auteursrecht.
Heeft u vragen over de gevolgen van AI voor het auteursrecht? Neem contact op met een van onze specialisten.
