Dit tweede blog in onze reeks gaat in op één van de belangrijkste pijlers van de wet: de verplichte regionale samenwerking tussen gemeenten en de vorming van de jeugdregio.
Wat betekent de verplichte samenwerking voor gemeenten?
Gemeenten moeten voortaan verplicht met elkaar samenwerken in regio’s als dat voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering van de Jeugdwet nodig is. Deze samenwerking is met de inwerkingtreding van de Wvbj niet langer een vrijblijvende keuze, maar volgt voortaan dwingend uit artikel 2.18 Jeugdwet.[1] De regio-indeling wordt vastgesteld bij Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB): het Besluit verbetering beschikbaarheid jeugdzorg. Deze AMvB is nog niet definitief vastgesteld, maar wel in concept gereed.
Samenwerking kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn als het gaat om vormen van jeugdhulp waarbij sprake is van schaarste van de vraag, complexe problematiek waarvoor multidisciplinaire specialistische expertise nodig is, schaarste van het aanbod of een minimumvolume dat een jeugdhulpaanbieder nodig heeft om verantwoorde jeugdhulp te kunnen leveren of een gezonde bedrijfsvoering te kunnen voeren (zie artikel 2.19 lid 4 Jeugdwet).
Hoe organiseren gemeenten de samenwerking binnen de Jeugdregio?
De gemeenten binnen een regio moeten een verplichte gemeenschappelijke regeling treffen die zich specifiek richt op het bevorderen van een toereikend aanbod van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering (artikel 2.18 Jeugdwet).
Bij deze gemeenschappelijke regeling wordt een regionale entiteit ingesteld of aangewezen: de Jeugdregio. Dit is een openbaar lichaam, een bedrijfsvoeringsorganisatie of een van de deelnemende gemeente die hiertoe wordt aangewezen. De Jeugdregio vormt dus het bestuurlijke en uitvoerende hart van de regionale samenwerking.
Welke taken krijgt de Jeugdregio onder de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg?
Volgens artikel 2.19 Jeugdwet is de Jeugdregio verantwoordelijk voor onder meer:
- Contractering en subsidiëring | Inkoop van bij AMvB vastgestelde vormen van jeugdhulp waarvoor regionale samenwerking is vereist en contractering van gecertificeerde instellingen voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
Belangrijk: individuele gemeenten mogen géén verschillende contract- of subsidievoorwaarden hanteren. - Administratieve uitvoering en monitoring | Het uitvoeren van administratieve processen die horen bij de inkoop als bedoeld onder (i), waaronder in ieder geval monitoring, relatiemanagement en het maken van afspraken over door jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen aan te leveren gegevens die noodzakelijk zijn voor de verantwoording en evaluatie.
- Bovenregionale afstemming | Voor bepaalde bij AMvB te bepalen specialistische vormen van jeugdzorg moet afstemming plaatsvinden met andere Jeugdregio’s ter bevordering van een toereikend aanbod.
- Regionale expertteams | De Jeugdregio organiseert expertteams die adviseren over passende jeugdhulp bij complexe problematiek.
Op deze manier moet meer uniformiteit in inkoop en verantwoording worden gerealiseerd, hetgeen niet alleen moet resulteren in een betere beschikbaarheid van jeugdzorg, maar ook in minder administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders.
Hoe verhoudt regionale inkoop zich tot landelijke inkoop?
In de praktijk wordt een aantal vormen van (hoog)specialistische jeugdhulp al op landelijke schaal ingekocht via het zogenaamde LTA/de Landelijke Inkoop Jeugdhulp. In dat geval vervalt de verplichting om regionaal in te kopen. Als één of meer gemeente in een regio géén gebruikmaken van het landelijk gecontracteerde aanbod, geldt voor alle gemeenten in de betreffende regio de verplichting om de Jeugdregio alsnog te belasten met het regionaal contracteren van de betreffende (hoog)specialistische vorm van jeugdhulp.
Wat regelt de AMvB over de indeling en samenwerking binnen de Jeugdregio?
In het kader van de regionale samenwerking worden in een AMvB de volgende onderwerpen nader uitgewerkt:
- de regio-indeling;
- op welke onderwerpen gemeenten in hun regiovisie (zie blog 3) nader in moeten gaan;
- welke jeugdhulpvormen minimaal regionaal moeten worden ingekocht (de concept-AMvB noemt diverse vormen van specialistische jeugdhulp);
- welke jeugdhulpvormen landelijk worden afgestemd.
Hoe bereiden gemeenten zich voor op de Jeugdregio en verplichte samenwerking?
Met de invoering van de Jeugdregio wordt een fundamentele stap gezet richting een robuuster jeugdstelsel. Gemeenten worden verplicht de krachten te bundelen, specialistische jeugdhulp wordt beter georganiseerd en de continuïteit van cruciale jeugdzorg komt minder onder druk te staan.
Gemeenten doen er verstandig aan om nu al de contouren van hun regionale samenwerking te verkennen. Denk daarbij aan:
- het inventariseren van bestaande samenwerkingsverbanden en bestuurlijke structuren;
- het inrichten (of aanpassen) van een gemeenschappelijke regeling;
- het betrekken van aanbieders, jeugdregio-partners en cliëntenorganisaties bij de voorbereiding; en
- het in kaart brengen van de jeugdhulpvormen die vermoedelijk onder de verplichte regionale inkoop zullen vallen.
Een tijdige voorbereiding vergroot niet alleen de kans op een soepele overgang, maar helpt ook om als gemeente de regie te behouden in de toekomstige Jeugdregio.
Vragen over de regionale samenwerking in het kader van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, of sparren over de inrichting van een gemeenschappelijke regeling of de totstandkoming van een regiovisie? Neem gerust contact op. Wij adviseren u graag.
Dit artikel is onderdeel van een reeks
[1] Alle verwijzingen naar de Jeugdwet in deze blogreeks verwijzen naar de gewijzigde versie van de Jeugdwet n.a.v. de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg (verwachte inwerkingtreding 1 januari 2026).
