De Wibz bevat voorschriften over de volgende onderwerpen:
- Winstuitkeringen: het verbod op winstuitkering in de zorg blijft in stand en wordt aangescherpt. Op wetsniveau komen nieuwe voorwaarden voor het doen van winstuitkeringen door zorg- en jeugdhulpaanbieders die winst mogen uitkeren.
- Aantrekken of terugbetalen van eigen of vreemd vermogen: op wetsniveau wordt vastgelegd dat zorg- en jeugdhulpaanbieders geen onverantwoorde risico’s mogen nemen bij het aantrekken of terugbetalen van eigen of vreemd vermogen.
- Marktconformiteit belangrijke transacties: een norm die ziet op het hanteren van normale marktvoorwaarden door zorg- en jeugdhulpaanbieders bij van betekenis zijnde transacties met verbonden partijen.
- Modernisering van het toezicht op vastgoedtransacties in de zorg.
- Uitbreiding weigerings- en intrekkingsgronden Wtza-vergunning: het verbinden van extra weigerings- en intrekkingsgronden aan een vergunning op grond van de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza).
In dit blog gaan wij in op de uitbreiding van de weigerings- en intrekkingsgronden.
Huidige situatie
Sinds de invoering van de Wtza op 1 januari 2022 geldt voor bepaalde zorgaanbieders een vergunningplicht. Het CIBG beoordeelt vergunningaanvragen en kan deze weigeren als de zorgaanbieder niet voldoet aan de voorwaarden, zoals het hebben van een interne toezichthouder indien dit op grond van toepasselijkheid van de bestuursstructuurvereisten wel verplicht is. Intrekking van een vergunning is mogelijk bij ernstige overtredingen van zorgwetten, zoals het niet naleven van kwaliteitseisen of financiële misstanden. De mogelijkheden om in te grijpen voordat het misgaat, zijn beperkt.
In dit blog gaan wij in op de markconformiteit van belangrijke transacties.
Hanteren normale marktvoorwaarden door zorg- en jeugdhulpaanbieders bij van betekenis zijnde transacties met verbonden partijen
Zorg—en jeugdhulpaanbieders dienen om kwalitatief goede zorg te kunnen verlenen diverse randvoorwaarden op orde te hebben. Denk daarbij aan goede huisvesting, werkende ICT-voorzieningen, schone ruimtes en zo voorts. Een deel van deze diensten verleent de aanbieder zelf, maar een deel wordt uitbesteed, ingehuurd of ingekocht. Niet onregelmatig wordt bij uitbesteding, inhuur of inkoop van diensten (of overigens een deel van de zorg) gebruikgemaakt van diensten van partijen die met de aanbieder op een of andere wijze verbonden zijn. Denk aan:
-
Een bestuurder die via een eigen bv vastgoed verhuurt aan de zorgorganisatie
- Een zorgaanbieder die schoonmaak of catering inkoopt bij een bedrijf dat eigendom is van een familielid van de bestuurder.
- Een zorgorganisatie die bedrijfsmiddelen aanschaft via een zusterbedrijf binnen dezelfde groep.
Soms zijn zulke afspraken efficiënter en voordeliger dan een overeenkomst met een externe partij. Maar er zijn ook risico’s. Er zijn situaties bekend waarin zorgorganisaties te veel betalen voor diensten of vastgoed dat in handen is van bestuurders of familieleden. Dit kan ertoe leiden dat zorggeld niet op de juiste efficiënte en doelmatige wijze wordt besteed.
De Wibz beoogt situaties van zelfverrijking tegen te gaan. Het is niet de bedoeling dat collectieve middelen die bedoeld zijn voor het verlenen van goede zorg- en jeugdhulp wegvloeien. Dat ondermijnt het vertrouwen in het stelsel en zet de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid onder druk. Onder de Wibz dienen zorg- en jeugdhulpaanbieders als zij een van betekenis zijnde transactie aangaat waarbij de leden van de dagelijkse of algemene leiding dan wel van de interne toezichthouder een persoonlijk belang hebben, aannemelijk te maken dat de transactie is aangegaan tegen normale marktvoorwaarden en dus marktconform is.
Wat zijn van betekenis zijnde transacties?
De wetgever heeft niet beoogd elke kleine transacties onder de reikwijdte van de regeling te laten vallen. Maar, wat van betekenis is kan per aanbieder verschillen, en is bijvoorbeeld ook afhankelijk van de grootte van de aanbieder.
Voorbeelden van transacties die onder deze nieuwe regel kunnen vallen, zijn onder andere:
- Verhuur van vastgoed – Een zorgorganisatie huurt een pand van de bestuurder tegen een (te) hoge huurprijs.
- Inhuur van personeel – Een zorgorganisatie huurt zorgpersoneel in via een bv van een bestuurder en betaalt daarvoor een hogere vergoeding dan normaal is.
- Aankoop van bedrijfsmiddelen – De zorgorganisatie koopt ICT-middelen via een bedrijf van een familielid, terwijl dezelfde middelen elders goedkoper beschikbaar zijn.
Wanneer is sprake van een verbonden partij?
Er is bijvoorbeeld sprake van een verbonden partij bij persoonlijke belangen tussen de bestuurder of toezichthouder van de zorgorganisaties en de contractspartij, bijvoorbeeld vanwege een familiaire relatie. Aansluiting kan worden gezocht bij het leerstuk van tegenstrijdig belang en belangenverstrengeling zoals neergelegd in de Governancecode Zorg.
Hoe moet markconformiteit worden aangetoond?
Dit heeft de wetgever niet vastgelegd en zal bovendien verschillen per soort transactie. Denk bijvoorbeeld aan een onafhankelijke taxatie van vastgoed, het opvragen van meerdere offertes bij vergelijkbare marktpartijen of een inschatting van de waarde als eigenlijk geen marktvergelijking mogelijk is. De wetgever meent dat de NZa voor deze situaties beleid kan ontwikkelen om handvatten te bieden aan de praktijk.
Worden sommige zorg- en jeugdhulpaanbieders uitgesloten van de marktconformiteit en verantwoordingseis?
Ja, beoogd wordt om verschillende uitzonderingen te maken, bijvoorbeeld voor zorgaanbieders die uitsluitend zorg verlenen die niet wordt gefinancierd vanuit collectieve middelen, of die uitsluitend ondersteunende werkzaamheden verrichten of jeugdhulpaanbieders die uitsluitend jeugdhulp leveren die bestaat uit het vervoer van een jeugdige.
Wie houdt toezicht op marktconformiteit en verantwoording?
De NZa zal risicogestuurd toezicht houden, bijvoorbeeld op basis van meldingen en controle van de financiële verantwoording van zorgaanbieders. Daarbij geldt dat zorgaanbieders met meer dan vijftig zorgverleners op grond van de Governancecode Zorg 2022 alle transacties waarbij tegenstrijdige belangen van leden van de dagelijkse en algemene leiding of interne toezichthouder spelen, onder normale marktvoorwaarden moeten aangaan. Deze transacties behoeven goedkeuring van de interne toezichthouder en worden gepubliceerd in de toelichting bij de jaarrekening. De accountant doet in beginsel ook onderzoek naar van betekenis zijnde transacties met verbonden partijen.
Mag een zorgaanbieder soms toch afwijken van de “marktconformiteitseis?
Ja, in sommige gevallen mag een zorgorganisatie afwijken van de marktprijs. Dit geldt in de volgende situaties:
- Als de zorgorganisatie juist goedkoper uit is
Stel dat een bestuurder via een eigen bv ICT-middelen kan leveren voor een lagere prijs dan een willekeurige externe partij. Of een dochteronderneming verkoopt bedrijfsmiddelen tegen kostprijs aan de moedermaatschappij. In zulke gevallen mag van de marktprijs worden afgeweken. - Als er een maatschappelijk doel wordt gediend
Wanneer een transactie met een andere zorgaanbieder of een maatschappelijke organisatie plaatsvindt en aantoonbaar bijdraagt aan een maatschappelijk doel, is een afwijking van de marktprijs toegestaan. Dit voorkomt dat samenwerkingen die juist in het belang van de zorg zijn, onnodig worden beperkt.
Wat betekent dit voor zorgorganisaties?
Als deze wet wordt aangenomen, moeten zorgorganisaties extra kritisch kijken naar hun contracten met verbonden partijen. Dit betekent dat:
- Financiële afspraken transparant moeten zijn en schriftelijk moeten worden vastgelegd.
- Er een goede onderbouwing moet zijn waarom bepaalde tarieven en voorwaarden worden gehanteerd.
- Marktvergelijkingen of onafhankelijke taxaties kunnen helpen om aan te tonen dat een transactie marktconform is.
- Geldende verantwoordingsregels, zoals op grond van de Governancecode Zorg in geval van tegenstrijdige belangen, blijven van kracht.
Wordt de norm overtreden, dan kan dit onder de Wibz ook reden zijn voor intrekking van de Wtza-vergunning. Zie hierover ook ons andere blogartikel.
Hoe nu verder?
De Wibz is nog niet aangenomen en wordt nog behandeld door de Tweede Kamer. Hoe en wanneer de wet precies ingaat, is nog niet bekend. Wat wel duidelijk is, is dat de aandacht voor eerlijke en transparante bedrijfsvoering in de zorg steeds groter wordt. Zorgorganisaties doen er daarom goed aan om nu al kritisch naar hun transacties met verbonden partijen te kijken.
